Η αναπαραγωγή των σχέσεων εξουσίας μεταξύ των φύλων  στην εκπαίδευση


Το σχολείο δεν αναπαράγει μόνο την κυρίαρχη ταξική ιδεολογία, αλλά και τις σχέσεις εξουσίας μεταξύ των φύλων, κάτι που συνήθως αγνοείται.
 
Πιστεύουμε ότι "η παιδεία είναι δικαίωμα όλων, όχι προνόμιο των λίγων. Διεκδικούμε μια παιδεία σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης που να διαμορφώνει τις συνθήκες για την πολύπλευρη κατανόηση του κοινωνικού γίγνεσθαι, μία παιδεία χώρο αμφισβήτησης, ανατροπής και υπονόμευσης αξιών και κοινωνικών βεβαιοτήτων." Θέλουμε και εμείς μια παιδεία που καλλιεργεί "τη συνειδητή συμμετοχή στα κοινά, το πνεύμα της συλλογικότητας, την αποδοχή της διαφορετικότητας, που συμβάλλει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του ανθρώπου και συγκροτεί μία κουλτούρα καθημερινού πολιτισμού.

Γνωρίζουμε εμείς καλά "ότι η εκπαίδευση δεν είναι μία ουδέτερη κοινωνική διεργασία αλλά ισχυρότατος ιδεολογικός μηχανισμός του κράτους, που αποτυπώνει τους κυρίαρχους τρόπους και στάσεις ζωής, συμβάλλει στη διευρυμένη αναπαραγωγή των ταξικών σχέσεων και εντέλει της ίδιας της εξουσίας."

Ως ιδεολογικός μηχανισμός όμως του κράτους που αποτυπώνει του κυριάρχους τρόπους και στάσεις ζωής συμβάλει όχι μόνο στη διευρυμένη αναπαραγωγή των ταξικών σχέσεων αλλά και των σχέσεων εξουσίας ανάμεσα στα δύο φύλα.

Θα προσπαθήσουμε να αναφέρουμε μόνο κάποια ενδεικτικά παραδείγματα αν και η συζήτηση για τον σεξισμό στην εκπαίδευση είναι πολύ μεγάλη . Συχνά νιώθουμε ότι η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς σχετικά με αυτό το θέμα καταδεικνύει ότι ο προβληματισμός για το σεξισμό και τις διακρίσεις με βάση το φύλο στην εκπαίδευση δεν είναι κοινός τόπος ή αν θεωρητικά είναι, αποτελεί έναν θέμα που εύκολα μπορεί να " ξεχαστεί", που δεν μας πειράζει αν αποσιωπηθεί ή υποβαθμιστεί παρά το ότι οι διακρίσεις αυτές επηρεάζουν το σύνολο τόσο των εκπαιδευτικών όσο και των εκπαιδευόμενων και των μεταξύ τους σχέσεων.

1) Γνωρίζουμε π.χ. από την εμπειρία μας στην εκπαίδευση αλλά και από την βιβλιογραφική ενημέρωση που έχουμε ότι το επίσημο αναλυτικό πρόγραμμα και τα σχολικά βιβλία δεν είναι απαλλαγμένα από την αναπαραγωγή των κυρίαρχων σεξιστικών προτύπων και των κοινωνικών ρόλων των δύο φύλων . Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα βιβλία του δημοτικού, στα οποία το ποσοστό των γυναικών που εμφανίζονται να συμμετέχουν στην μισθωτή εργασία είναι περιορισμένο όπως επίσης περιορισμένη και προσδιορισμένη σύμφωνα με το φύλο είναι και η γκάμα επαγγελμάτων που αυτές εξασκούν.

2) Γνωρίζουμε επίσης ότι το μεγαλείο του σεξισμού και της αναπαραγωγής των καθορισμένων ρόλων ξεδιπλώνεται με αυτό που συχνά ονομάζουμε "παραπρόγραμμα" ή κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα. Το σύνολο δηλαδή των μη θεσπισμένων αλλά καλά εμπεδωμένων κανόνων, αξιών και στάσεων οι οποίες μεταγγιζόμενες στα παιδιά δομούν την καθημερινότητα στο σχολείο και διαμορφώνουν τις κοινωνικές σχέσεις στην σχολική τάξη. Πιο συγκεκριμένα:

Ας αναρωτηθούμε οι εκπαιδευτικοί από την εμπειρία μας

α) ποιά κατανομή ρόλων υπάρχει όσον αφορά την διαχείριση της τάξης ή την οικειοποίηση του χώρου της αυλής των σχολείων από μαθητές/τριες

β) τί χρήση του λόγου γίνεται και πόσο μπορεί να αναγνωριστεί μέσα σε αυτή και το θηλυκό γένος

γ) πόσο χρόνο επικοινωνίας αφιερώνουν οι εκπαιδευτικοί σε μαθητές/τριες που έχουν ένα "ήσυχο" προφίλ και πόσο σε μαθητές ή μαθήτριες -σπανίως- που είναι πιο θορυβώδεις ή που χρησιμοποιούν με ευκολία τον δημόσιο λόγο. .

δ) τι στάση υιοθετείται από τους εκπαιδευτικούς ως προς τις επαγγελματικές ή προσωπικές φιλοδοξίες των μαθητών/τριών τους όταν διαπιστώνεται ότι αυτές είναι προϊόν των κυρίαρχων στερεοτυπικών αντιλήψεων για την γυναικεία και ανδρική εργασία

ε) ποιες οι παρεμβάσεις των εκπαιδευτικών κατά την επιλογή από τα παιδιά παιχνιδιών τα οποία αναπαράγουν την στερεοτυπική αντίληψη για τον καταμερισμό εργασίας και ρόλων στην οικογένεια -κυρίως στο νηπιαγωγείο και το δημοτικό-

στ) τι γένους είναι οι πρόεδροι ή τα μέλη των δεκαπενταμελών στα σχολικά όργανα, γιατί συμβαίνει αυτό, ποιές τυπικές ή άτυπες δομές το ευνοούν, και τί γίνεται για να ενθαρρυνθεί η γυναικεία συμμετοχή

ζ) τι γένος έχει η διοίκηση της εκπαίδευση και ποιος ο συνήθης καταμερισμός εργασίας των εκπαιδευτικών μέσα στην σχολική καθημερινότητα

η) ποιές προσδοκίες υπάρχουν από τους / τις εκπαιδευτικούς σε σχέση με την επίδοση των μαθητών / τριών στα θεωρητικά και στα θετικά μαθήματα, αλλά και σε σχέση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τους ανάλογα με το φύλο τους θ) ποιες ευκαιρίες παρέχει το σχολείο ως αντισταθμιστικός μηχανισμός –αν ήταν- ώστε να βοηθήσει τα παιδιά να βιώσουν διαφορετικούς κοινωνικούς ρόλους, από αυτούς που έχουν μάθει από την οικογένεια τους και την πορεία τους στην ζωή εμπλουτίζοντας την εμπειρία τους κ.τ.λ.

3) Γνωρίζουμε ότι στην ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση, η κοινωνική επιλογή είναι πολύ αυστηρότερη κατά φύλο. Παρά το ότι η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι ελεύθερη και στις πανελλαδικές εξετάσεις πετυχαίνουν σε μεγαλύτερο ποσοστό γυναίκες διαπιστώνεται, ότι η κατανομή του φοιτητικού πληθυσμού κατά φύλο είναι άνιση στις διάφορες σχολές και ακολουθεί τα παραδοσιακά πρότυπα . Έτσι οι γυναίκες, στις θεωρητικές σχολές και στις σχολές καλών τεχνών πλειοψηφούν, ενώ στις θετικές και πολυτεχνικές σχολές η αναλογία είναι απογοητευτική. Σε τομείς δηλαδή εκπαίδευσης, που υπόσχονται καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές οι γυναίκες μειοψηφούν. Με δεδομένο τα συντριπτικά μεγαλύτερα ποσοστά αεργίας, ανεργίας ή ημιαπασχόλησης των γυναικών, τους συγκεκριμένους ρόλους που αναλαμβάνει στην οικογένεια η γυναίκα και όλα τα παραπάνω καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι και η εκπαίδευση διαιωνίζει την εξαρτημένη θέση της Ελληνίδας.
 
 Μια που ονειρευόμαστε ένα άλλο σχολείο και έναν άλλο κόσμο αυτός θα αφορά και τις γυναίκες ;

                                                                Ομάδα Γυναικών Θεσσαλονίκης