Π ρ ο ς

Τα μέλη της συσταθείσας Ομάδας Εργασίας

με αντικείμενο την επεξεργασία νόμου

για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας

Γενική Γραμματεία Ισότητας

Δραγατσανίου 8

Αθήνα 105 59

Αθήνα 26 Ιουνίου 2005

Προτάσεις της ΚΔΓ (Κίνησης Δημοκρατικών Γυναικών)

και των λοιπών μελών του Δικτύου «για την καταπολέμηση της ανδρικής βίας

κατά των γυναικών» [i]

Η βία κατά των γυναικών είναι ένα πρόβλημα πραγματικό, του οποίου τις συνέπειες, μεταξύ των οποίων και τις οικονομικές, υφίσταται το κοινωνικό σύνολο καθημερινά. Ωστόσο οι γυναίκες που κακοποιούνται δεν καταγγέλλουν την κακοποίηση, ακόμα κι όταν νοιώθουν ότι κινδυνεύουν.

«Μπορεί να φοβούνται την εκδίκηση σε βάρος τους ή σε βάρος των παιδιών, ή να μην έχουν δουλειά, την οποία δύσκολα μπορούν να ψάξουν αν ο δράστης τους το απαγορεύει, ο οποίος πολλές φορές τους έχει απαγορεύσει και τις κοινωνικές σχέσεις, ακόμα και με την οικογένειά τους. Στις εύπορες γυναίκες υπάρχουν κοινωνικοί φραγμοί όπως ο φόβος ότι δεν θα τις πιστεύουν,  το αξιοπρεπές επάγγελμα του συζύγου που θα πάθει ζημιά, η απομόνωση από την οικογένεια που παίρνει το μέρος του θύτη, ειδικά αν έχει χρήματα και κοινωνικό κύρος και ψάχνει για φταίξιμο στην γυναίκα, η στάση των μεγαλυτέρων γυναικών που ισχυρίζονται ότι έτσι είναι όλοι οι άνδρες, η έλλειψη χρημάτων σε ρευστό, ακόμα κι όταν υπάρχουν πολλά περιουσιακά στοιχεία»[ii].

Με βάση τα καταγραμμένα αυτά στοιχεία, είναι ευνόητο ότι δεχόμαστε με ανακούφιση την μέριμνα για την κάλυψη του νομοθετικού κενού και την πρόταση της Γ.Γ.Ι. για συνεργασία «για την προώθηση των δράσεων για την ισότητα των φύλων και τη στήριξη, προώθηση και ενδυνάμωση της θέσης των γυναικών». Γιατί η βία, δημιουργεί, εκτός  των άλλων, ένα πλήθος στοιχείων που καλλιεργούν και εδραιώνουν την εχθρότητα των φύλων, όπως την καχυποψία, τον φόβο κ.ά. Συχνά αποκρύπτουμε και από μας τους ίδιους τα εχθρικά αισθήματα και την εχθρική στάση  για το αντίθετο φύλο και δεν τα αναγνωρίζουμε ως αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής. Όσο για το φόβο της αντρικής βίας, αυτός υπάρχει πάντοτε μ’ ένα τρόπο ανεπαίσθητο και διάχυτο.

Σχετικά με την κάλυψη του νομοθετικού κενού στον τομέα της ενδοοικογενειακής βίας και την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου, ο φορέας μας έχει πεισθεί για τα ακόλουθα:

·        Χρειαζόμαστε ένα νόμο σφαιρικό, προσαρμοσμένο στις επί μέρους περιπτώσεις αυτής της βίας, ο οποίος θα συνενώνει σε ένα μόνο κείμενο τις διατάξεις που κατά κανόνα εντάσσονται χωριστά στον ποινικό και τον αστικό κώδικα. Με τον τρόπο αυτό θα αποφεύγονται οι πιθανές νομικές διενέξεις και οι λοιπές δυσκολίες που συνεπάγεται η εισαγωγή μιας υποθέσεως σε διαφορετικά δικαστήρια, συγχρόνως δε θα εξοικονομείται χρόνος, ενέργεια και δαπάνες.

·        Ο νόμος αυτός θα πρέπει:

-να περιέχει ακριβή ορισμό και περιγραφή της κολάσιμης συμπεριφοράς. -ο ορισμός θα περιλαμβάνει τόσο τη σωματική και τη σεξουαλική όσο και την ψυχολογική διάστασή αυτής της βίας, θα την αναγνωρίζει δε ως γεγονός ιδιαίτερα επιβαρυντικό που αξιώνει βαρύτερες ποινές

-να τιμωρεί τον διαπραττόμενο από σύζυγο εναντίον συζύγου βιασμό και η προβλεπόμενη ποινή να είναι η κάθειρξη. Ας σημειωθεί ότι η Ελλάδα είναι το προτελευταίο από τα Κράτη/ μέλη της Ε.Ε. που συμμορφώνεται  με την πρόσκληση της Ευρ. Επιτροπής για ποινικοποίηση του συζυγικού βιασμού, ενώ υπάρχουν Κράτη στα οποία τιμωρείται και με ισόβια κάθειρξη

-να καλύπτει όλα τα στάδια: πρόληψη -προστασία και βοήθεια των θυμάτων                         -καταστολή, καθώς και την αντιμετώπιση των δραστών στα πλαίσια της προσπάθειας αλλαγής της βίαιης συμπεριφοράς τους.

·        Στο στάδιο της πρόληψης εντάσσεται σειρά δράσεων, προηγείται δε η καταγραφή των υπαρχουσών δομών, καθώς και η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινωνικού συνόλου, της οποίας μέρος αποτελεί η διαρκής καμπάνια για την ενδοοικογενειακή βία. Καμπάνια που πρέπει να διευρυνθεί και ως προς τις άλλες μορφές της βίας, ώστε να γίνει ορατή αυτή η βία και να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα της μη ανοχής της από το σύνολο της κοινωνίας μας. Να προβλέπονται επιστημονικές έρευνες και μελέτες του φαινομένου και της έκτασής του.

• Στο στάδιο της προστασίας και βοήθειας των θυμάτων, πρέπει να θεσμοθετηθούν υπηρεσίες για την αντιμετώπιση όλων των πτυχών του προβλήματος, καθώς και μία Υπηρεσία Οικογενειακών Συμβούλων με στόχο την έρευνα, διαμεσολάβηση, παροχή συμβουλών, νομικής και υλικής συνδρομής στα θύματα. Παράλληλα πρέπει να προβλεφθούν μηχανισμοί για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των πιο πάνω υπηρεσιών, καθώς και την εφαρμογή και τήρηση της σχετικής νομοθεσίας.

·        Θα πρέπει να θεσμοθετηθεί σειρά μέτρων προστασίας των θυμάτων και των μαρτύρων τους. Να προβλέπεται η απομάκρυνση του δράστη της ενδο-οικογενειακής βίας από την οικογενειακή εστία, με σκοπό την προστασία των υπόλοιπων μελών της οικογένειας. (Σε εθνικές εκθέσεις του Ηνωμένου Βασίλειου και της Δανίας υπογραμμίστηκε ότι, σε περιπτώσεις που έχει επιτραπεί στο βίαιο σύντροφο η πρόσβαση στα παιδιά, αυτός κατά κανόνα επωφελείται για να συνεχίσει τη βίαιη συμπεριφορά του).

• Έμφαση πρέπει να δοθεί στην ανάγκη εκπαίδευσης και διαρκούς επιμόρφωσης όλων  των παραγόντων που εμπλέκονται στο σύστημα αντιμετώπισης του προβλήματος (κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγων, εκπαιδευτικών, γιατρών, δικαστών, δικηγόρων) με πρώτους τους υπηρετούντες στην Αστυνομία.

·        Στο στάδιο της καταστολής, πρέπει να εισαχθεί, ως συμπληρωματική στις ποινές φυλάκισης, η θεραπευτική αγωγή που θα ενθαρρύνει τους άνδρες να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις πράξεις βίας που διαπράττουν. Τα ειδικά προγράμματα που εφαρμόστηκαν σε άλλες χώρες της Ε.Ε., στα πλαίσια αυτής της αγωγής, απέδειξαν ότι η ανδρική βία συχνά εκδηλώνεται ως αποτέλεσμα της αίσθησης αδυναμίας του δράστη της και χρησιμοποιείται για την απόδειξη της δύναμής του και του κύρους του στη σχέση του με το άλλο φύλο.[iii] Βασικό κριτήριο των προγραμμάτων αντιμετώπισης των δραστών, τόσο κατά τη διάρκειά τους όσο και μετά το πέρας τους, πρέπει να είναι η ασφάλεια των κακοποιημένων γυναικών και των παιδιών τους. Για το λόγο αυτό πρέπει:

-         Οι ασχολούμενοι με την αντιμετώπιση των δραστών, πριν αρχίσουν τη δουλειά τους, να υφίστανται ειδική εκπαίδευση και να σπουδάζουν τα σχετικά προγράμματα. Επίσης είναι σκόπιμο να εποπτεύονται από γυναικείες ομάδες, ώστε οι υπό αντιμετώπιση δράστες να έχουν τη δυνατότητα να επανεκτιμήσουν τη δική τους σχέση  με τις γυναίκες.

-         Το πρόγραμμα αντιμετώπισης του δράστη δεν πρέπει να διαχωρίζεται από το πρόγραμμα υποστήριξης της κακοποιημένης γυναίκας. Πρέπει τα δύο προγράμματα να βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία.

-         Το πρόγραμμα αντιμετώπισης του δράστη πρέπει να εναρμονίζεται με το ποινικό  σύστημα επιβολής κυρώσεων. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει το πρόγραμμα αναμόρφωσης του δράστη να γίνεται άλλοθι για την απαλλαγή του από την επιβληθείσα ποινή.

• Πρέπει να προβλέπεται η ταχεία εκδίκαση των υποθέσεων που αφορούν περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.

• Για την ορθή εφαρμογή του προτεινόμενου νόμου πρέπει να προβλεφθεί η ίδρυση και λειτουργία ειδικού Ταμείου για τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας. Ανάγκη να συμπεριληφθεί στον Προϋπολογισμό ειδικό κονδύλι για τη βία κατά των γυναικών, ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος. 

• Πρέπει τέλος, και όχι τελευταίο, να θεσμοθετηθεί η συνεργασία με τους μη κυβερνητικούς φορείς (κατά κανόνα φεμινιστικές οργανώσεις, ομάδες και δίκτυα), καθώς και το δικαίωμα τους να παρίστανται ως πολιτική αγωγή στις δίκες που αφορούν περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, με τη σύμφωνη γνώμη του θύματος. Είναι γεγονός πως στην Ελλάδα, όπου σπανίζουν τα καταφύγια για τις κακοποιημένες γυναίκες, τα θύματα της βίας απευθύνονται σε μη εξειδικευμένα κέντρα (νοσοκομεία και κέντρα υγείας). Όμως, στις ανάγκες των γυναικών που βρίσκονται αντιμέτωπες με τη βία, ανταποκρίνονται οι γυναικείες συλλογικότητες που προσφέρουν στα θύματα: δωρεάν νομική στήριξη -βοήθεια  και συμπαράσταση στις αίθουσες των δικαστηρίων -ψυχολογική βοήθεια -εκπαίδευση για αυτοπροστασία, ενώ συγχρόνως ασκούν πίεση στις αρμόδιες αρχές και αξιώνουν την πολιτική καταδίκη της βίας κατά των γυναικών. Επιδίδονται επίσης αυτές οι συλλογικότητες στη μελέτη των διαφορετικών εμπειριών των γυναικών στον τομέα της βίας και των διακρίσεων που απορρέουν από αυτήν. Ακόμη, οι περισσότερες από αυτές καταγράφουν τα στοιχεία του προβλήματος της βίας κατά των γυναικών. Θυμίζουμε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει τον σημαντικό ρόλο των γυναικείων ΜΚΟ στον τομέα της αντιμετώπισης του προβλήματος της βίας κατά των γυναικών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίνει εξ άλλου ότι χρειάζεται ευρεία ενημέρωση του κοινού μέσω εκστρατειών στο κάθε Κράτος και έχει επισημάνει ότι όλα αυτά τα χρόνια οι οργανώσεις αυτές, καθώς και ορισμένες ομάδες γυναικών, κάνουν προσπάθειες για την ευαισθητοποίηση του κοινωνικού συνόλου σχετικά με τη βία που υφίστανται οι γυναίκες, με στόχο τη δημιουργία μιας κοινωνίας ισορροπημένης, μιας κοινωνίας που τα μέλη της θα μπορούν να συμβιώνουν αρμονικά. Ας σημειωθεί ότι στα περισσότερα Κράτη/ μέλη της Ε.Ε. η λειτουργία των αντίστοιχων γυναικείων ΜΚΟ χρηματοδοτείται από το Κράτος.

Με τις ευχές μας για την ευόδωση του έργου σας.

Η Πρόεδρος της ΚΔΓ                               Η Γενική Γραμματέας της ΚΔΓ

Καίτη Παπαρρήγα Κωσταβάρα                 Ευαγγελία Γαζή