Πρακτικά της Βουλής των Αντιπροσώπων

Η΄ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ - ΣΥΝΟΔΟΣ B΄

Συνεδρίαση 27ης Μαρτίου 2003

 (Ώρα έναρξης:  4.12 μ.μ.)

 (Αρ. 22)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1.             Συνέχιση της συζήτησης (Ν. Τορναρίτης, Α. Παπαδοπούλου, Α. Βασιλείου, Σ. Χαραλάμπους, Π. Δημητρίου) για το θέμα «Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη μη ικανοποιητική εφαρμογή της νομοθεσίας για την πρόληψη της βίας στην οικογένεια και την προστασία των θυμάτων και η ανάγκη δημιουργίας της αναγκαίας υποδομής για προστασία και στήριξη των θυμάτων βίας» και λήξη του θέματος.

Σήμερα ελπίζω να τελειώσουμε με τους ομιλητές και το κλείσιμο ενός θέματος.  Το θέμα αυτό είναι:  Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων για το θέμα που τιτλοφορείται «Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη μη ικανοποιητική εφαρμογή της νομοθεσίας για την πρόληψη της βίας στην οικογένεια και την προστασία των θυμάτων και η ανάγκη δημιουργίας της αναγκαίας υποδομής για προστασία και στήριξη των θυμάτων βίας».  Αυτεπάγγελτη εξέταση με απόφασης της επιτροπής, συνέχιση της συζήτησης.

          Είναι έτοιμη η κ. Παπαδοπούλου, ο κ. Τορναρίτης και η κ. Βασιλείου.

          Κύριε Τορναρίτη, έχετε το λόγο.

Ν. ΤΟΡΝΑΡΙΤΗΣ:

Θα συμφωνήσουμε όλοι, κύριε Πρόεδρε, ότι το θέμα που θα παρουσιάσουμε σήμερα για τη βία στην οικογένεια, και ειδικότερα στην κυπριακή οικογένεια, πόρρω απέχει από τη βία που ασκείται καθημερινά, της οποίας είμαστε όλοι μάρτυρες, στο Ιράκ, την οποία, βεβαίως, έχει καταδικάσει το νομοθετικό σώμα.

Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Απειλή, ταπείνωση, ξυλοδαρμός, βιασμός. Ανθρώπινες τραγωδίες που συχνά συναντούμε δίπλα μας σε μια αναίρεση του αυτονόητου, της οικογενειακής θαλπωρής. Ειδικοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η βία εμφανίζεται για πρώτη φορά στο θεσμό της οικογένειας γύρω στο 4000 π.Χ. μαζί με το πατριαρχικό σύστημα και την εμφάνιση της ιδιοκτησίας. Στις μέρες μας αποτελεί  σοβαρό παγκόσμιο κοινωνικό πρόβλημα, που δυστυχώς λαμβάνει επικίνδυνες διαστάσεις. Αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του δικαιώματος της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Οι αναφορές για την ενδοοικογενειακή βία στον παγκόσμιο χάρτη είναι χαρακτηριστικές και καταρρίπτουν μύθους. Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η κακοποίηση διαπερνά τις τάξεις και τις εθνικότητες και δεν αφορά μόνο τον αναπτυσσόμενο κόσμο· είναι σαρωτικό φαινόμενο.  Έχει αποδειχθεί ότι η βία δε γνωρίζει γεωγραφικά σύνορα, ταξικές διακρίσεις, φυλή, μορφωτικό και βιοτικό επίπεδο. Δε γνωρίζει ηλικία, κοινωνικές τάξεις ή πολιτισμικές διαφορές.

Οι κύριες μορφές ενδοοικογενειακής βίας είναι η σωματική κακοποίηση,  η ψυχολογική βία και η σεξουαλική παραβίαση. Ακολουθούν η σωματική και η συναισθηματική παραμέληση ως μορφές παθητικής βίας.

Αναφορικά με τα θύματα, οι βασικές κατηγορίες περιλαμβάνουν την κακοποίηση των παιδιών, την κακοποίηση των γυναικών και την κακοποίηση των ηλικιωμένων. Πρόσφατα, σε επίπεδο έρευνας γίνεται αναφορά και σε άλλες κατηγορίες, όπως στην κακοποίηση μεταξύ αδελφών και την κακοποίηση των γονιών από τα έφηβα παιδιά τους.

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας δεν υφίστανται μία μόνο μορφή κακοποίησης. Πριν ή κατά τη διάρκεια της σωματικής κακοποίησης ή της σεξουαλικής παραβίασης ασκείται ψυχολογική βία και συχνά λεκτική επίθεση με τη μορφή ύβρεων, απειλών, καθώς και περιορισμοί, απομόνωση και άλλες μορφές κακομεταχείρισης.

          Η οικογένεια ήταν -και θα έπρεπε να είναι- ένας από τους πιο ισχυρούς θεσμούς της κυπριακής κοινωνίας.

Ν. ΚΑΤΣΟΥΡΙΔΗΣ:

          Τι σημαίνει “σεξουαλική παραβίαση”;

Ν. ΤΟΡΝΑΡΙΤΗΣ:

          Θα σας στείλω το λεξικό του Μπαμπινιώτη, μόλις τελειώσω.

          Σήμερα, με την κρίση των αξιών ο οικογενειακός ιστός κλονίζεται και η οικογένεια μοιάζει να έχει χάσει την ταυτότητά της και να διέρχεται μια σοβαρή κρίση με αλυσιδωτές αντιδράσεις σε καθένα από τα μέλη της. Η χειραφέτηση της γυναίκας, η αστικοποίηση της κοινωνικής ζωής, η μετεξέλιξη της κοινωνίας, η ίδια η εισβολή, η προσφυγιά, η μετατόπιση ατόμων από την πατρώα γη και κυρίως το πρότυπο επιβολής του δυνατού στον αδύνατο έχουν προκαλέσει ανησυχητική χαλάρωση στους δεσμούς της οικογένειας.  Οι άνθρωποι έχουμε σταματήσει να επικοινωνούμε μεταξύ μας και, το χειρότερο, με τα παιδιά μας θέτοντας ψηλότερα στις προτεραιότητές μας τις υλικές επιδιώξεις και χαμηλότερα  τις ανθρώπινες σχέσεις.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, η άσκηση σωματικής βίας με θύματα κυρίως τη γυναίκα και το παιδί και δράστες το σύζυγο και τον πατέρα αποτελούν την πλειονότητα των περιπτώσεων βίας στην Κύπρο.  Από τον Ιούνιο του 1998 έχουν καταγγελθεί στο Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα, σύμφωνα με εγκύκλιό του, 1 350 περιπτώσεις βίας στην οικογένεια. Μερικές φορές οι εν λόγω αναφορές περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενη βία μέσα στην ίδια οικογένεια. Σύμφωνα με πληροφορίες από το Σύνδεσμο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια, δέχεται κατά μέσο όρο ημερησίως εφτά τηλεφωνήματα που αφορούν το συγκεκριμένο ζήτημα.

 Αξίζει να σημειωθεί ότι από τον περασμένο Αύγουστο λειτουργεί στο Αρχηγείο Αστυνομίας  Γραφείο Χειρισμού Θεμάτων για τη Βία στην Οικογένεια. Μια από τις αρμοδιότητες του γραφείου είναι να περισυλλέγει τα παράπονα που καταθέτουν πολίτες  σε αστυνομικούς σταθμούς και να τα  εξετάζει ένα ένα χωριστά.   

Στην κυπριακή κοινωνία παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια μια πολύ ανησυχητική εικόνα, η οποία δημιουργεί σοβαρότατους προβληματισμούς.  Τα διαζύγια αυξάνονται κατακόρυφα. Από το 1987, που ήταν 326, αυξήθηκαν το 1999 στα 1 193, δηλαδή παρουσίασαν άνοδο ύψους 265%.  Από τα διαζύγια αυτά επηρεάζονται χιλιάδες παιδιά, παιδιά τα οποία βιώνουν τις συναισθηματικές, ψυχολογικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειές τους, πολλές φορές χωρίς καμία ουσιαστική βοήθεια ούτε από αυτό το ίδιο το κράτος. Δυστυχώς δε βοηθά ούτε το υφιστάμενο νομικό, κοινωνικό, δικαστικό σύστημα.

Συναφής με το θέμα των διαζυγίων είναι και ο αυξανόμενος αριθμός μονογονεϊκών οικογενειών.  Διαζευγμένα άτομα με παιδιά τελούν δεύτερο ή και τρίτο γάμο. Συχνά σ’ αυτές τις οικογένειες δημιουργούνται σύνθετα προβλήματα συμβίωσης και επικοινωνίας.

Παρά το ότι ο περί Βίας στην Οικογένεια (Πρόληψη και Προστασία Θυμάτων) Νόμος του 2000 έχει χαρακτηριστεί πρωτοποριακός με αυστηρότατες πρόνοιες για τους παραβάτες, με ευρωπαϊκή κατεύθυνση και ευμενή σχόλια διεθνώς, εντούτοις στην πρακτική εφαρμογή του αποδείχτηκε μη ικανοποιητικός, καθότι οι προϋποθέσεις και οι όροι που η ίδια η νομοθεσία θέτει για να εφαρμοστεί δεν έχουν ακόμα υλοποιηθεί. Υπάρχουν μεγάλα κενά και ελλείψεις για την αποτελεσματική εφαρμογή του.  

Η προστασία των θυμάτων βίας στην Κύπρο κάθε άλλο παρά συνάδει με τη λειτουργία ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους. Παρουσιάζονται πολλές αδυναμίες και ίσως κάποτε κατηγορηθούμε ότι δεν είμαστε σε θέση να προστατέψουμε τα θύματα βίας. Η βελτίωση της εφαρμογής της νομοθεσίας για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας στην οικογένεια θέτει τις ακόλουθες προτεραιότητες:

Πρώτον, την προώθηση των διατμηματικών διαδικασιών, ώστε να καθορίζεται ο ρόλος κάθε υπηρεσίας και κάθε επαγγελματία. Η Συμβουλευτική Επιτροπή για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια έχει διαπιστώσει ότι η απουσία θεσμοθετημένων διατμηματικών διαδικασιών για χειρισμό περιστατικών βίας στην οικογένεια προκαλεί σύγχυση και ανασφάλεια ανάμεσα στους επαγγελματίες, σε βαθμό που δημιουργούνται συγκρούσεις για τα καθήκοντα και τις ευθύνες του καθενός.

 Δεύτερον, τη βελτίωση του συντονισμού όλων των αρμόδιων υπηρεσιών και μη κυβερνητικών οργανώσεων που ασχολούνται με θέματα βίας στην οικογένεια.

Τρίτον, την ενδυνάμωση του ρόλου της Συμβουλευτικής Επιτροπής, την αύξηση του προϋπολογισμού και την αύξηση του εξειδικευμένου προσωπικού. 

Τέταρτον, την προώθηση της συστηματικής και εξειδικευμένης εκπαίδευσης των επαγγελματιών που ασχολούνται με θέματα βίας.

Πέμπτον, την ειδική εκπαίδευση των επαγγελματιών αστυνομικών.  Δηλώνω ότι παρατηρούνται αδυναμίες στο σωστό χειρισμό των περιστατικών βίας λόγω μη ικανοποιητικής στελέχωσης των αστυνομικών σταθμών με εξειδικευμένους επαγγελματίες αλλά και απουσίας κατά τη λήψη καταθέσεων αστυνομικών του ίδιου φύλου με το άτομο που προσέρχεται για να καταγγείλει την προσωπική του υπόθεση.

Πρέπει αμέσως να γίνουν οι αναγκαίες διευθετήσεις για τη δημιουργία ειδικών χώρων για το διακριτικό χειρισμό των περιστατικών βίας, που θα εξασφαλίζει την εχεμύθεια για τις επηρεαζόμενες οικογένειες και την προστασία τους ασφαλώς.

Οι οικογενειακοί σύμβουλοι, νομικοί, ψυχολόγοι, παιδοψυχίατροι, παιδίατροι, ιατροί πρώτων βοηθειών, δάσκαλοι, εκπαιδευτικοί και ψυχολόγοι θα πρέπει να καλύπτονται σε τρία στάδια ως εξής:

Στο πρώτο στάδιο να παρέχονται προγράμματα ευαισθητοποίησης και προβληματισμού σχετικά με τις στάσεις και τις αντιλήψεις των λειτουργών γύρω από το θέμα. 

Στο δεύτερο στάδιο να αποκτώνται εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες για χειρισμό περιστατικών.

Στο τρίτο στάδιο να διεξάγονται διατμηματικά σεμινάρια στα οποία οι επαγγελματίες να χειρίζονται περιστατικά βίας.

Η επαρκής στελέχωση όλων των αρμόδιων υπηρεσιών για άμεση, εντατική και αποτελεσματική παρακολούθηση του προβλήματος της βίας στην οικογένεια τόσο σε επίπεδο πρόληψης όσο και σε επίπεδο αντιμετώπισης πρέπει να προνοεί τα πιο κάτω:

          Να αυξηθεί αμέσως ο αριθμός των οικογενειακών συμβούλων, ώστε να καλύπτονται ικανοποιητικά όλες οι επαρχίες, καθώς επίσης και ο αριθμός των εξειδικευμένων λειτουργών ευημερίας, οι οποίοι να παρακολουθούν εντατικά τις οικογένειες υψηλού κινδύνου.

          Χρειάζεται άμεση στελέχωση με ψυχολόγους και παιδοψυχολόγους, καθώς και ψυχίατρους. 

          Λειτουργία προγραμμάτων πρόληψης και αντιμετώπισης, ανάλογα με τις αρμοδιότητες κάθε υπουργείου όπως:

·               Λειτουργία θεραπευτικών προγραμμάτων στήριξης και ενίσχυσης των θυμάτων βίας.

·               Λειτουργία θεραπευτικών προγραμμάτων αυτοελέγχου για θύτες, όπως προνοεί η σχετική νομοθεσία (άρθρο 25 του νόμου), που δεν εφαρμόστηκε -οφείλω να ομολογήσω και να παραδεχτούμε όλοι- ποτέ.

·               Λειτουργία προληπτικών προγραμμάτων εκπαίδευσης για νέους γονείς. 

·               Προγράμματα επικοινωνίας για επίλυση διαφορών με τη μέθοδο του διαλόγου και της διαπραγμάτευσης.

·               Λειτουργία προληπτικών προγραμμάτων για παιδιά με στόχο την ανάπτυξη δεξιοτήτων αντίστασης και την καλλιέργεια αλληλοσεβασμού μέσω της διαπαιδαγώγησης για την ισότητα των δύο φύλων.

·               Προώθηση εξειδικευμένων υπηρεσιών στήριξης και ενίσχυσης για παιδιά και οικογένειες με πολλαπλές ειδικές ανάγκες με στόχο την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας αυτών των οικογενειών.

          Τέλος, θα πρέπει να λειτουργήσει παιδική τηλεφωνική γραμμή υποστήριξης.

          Με βάση τις πρόνοιες του νόμου, επιτρέπεται η ίδρυση και λειτουργία χώρων φιλοξενίας για ασφαλή διαμονή των θυμάτων βίας. Ο μοναδικός χώρος φιλοξενίας κακοποιημένων γυναικών που λειτουργεί αυτή τη στιγμή στην Κύπρο με έδρα του τη Λευκωσία έχει ιδρυθεί το 1998 από το Σύνδεσμο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια.  Παρόμοια προγράμματα στηρίζονται από το κράτος με ετήσιες κρατικές χορηγίες, των οποίων τα κονδύλια δεν είναι πάντοτε επαρκή για τους σκοπούς για τους οποίους προορίζονται.

Υπάρχουν σοβαρές καταγγελίες για αποτυχία της πολιτείας να αντιμετωπίσει ικανοποιητικά τη βία στην οικογένεια, αποκαλύπτοντας φαινόμενα αναλγησίας στο χώρο της δικαιοσύνης εις βάρος ακόμα και παιδιών που πέφτουν θύματα κακοποίησης. Τα δικαστήρια δεν μπορούν εκτός εργάσιμων ωρών να εκδώσουν διατάγματα απομάκρυνσης ανηλίκων από τα σπίτια τους, όταν διαπιστωθεί ότι κακοποιούνται από τους γονείς τους. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί κακοποιείται από τον πατέρα ή τη μητέρα του και αυτό γίνει γνωστό Παρασκευή απόγευμα, το διάταγμα θα εκδοθεί Δευτέρα πρωί, γιατί δεν υφίσταται διαδικαστικός κανονισμός σύμφωνα με τον οποίο οι πρωτοκολλητές να μπορούν να υπογράφουν το διάταγμα σε μη εργάσιμές ώρες και μέρες. Το διάστημα όμως αυτό μπορεί να σταθεί μοιραίο για το παιδί που υφίσταται την κακοποίηση. Το Ανώτατο Δικαστήριο  έχει προχωρήσει στην προσπάθεια να διορθώσει το πρόβλημα με διαδικαστικό κανονισμό. Συγκεκριμένα, ο διαδικαστικός κανονισμός έχει ετοιμαστεί, όμως έχουν εγερθεί κάποια ερωτηματικά όσον αφορά την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού, σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου για τη βία στην  οικογένεια. Ο συγκεκριμένος διαδικαστικός κανονισμός βρίσκεται στα χέρια του Γενικού Εισαγγελέα προς εξέταση.

           Η νομοθεσία που υφίσταται δεν εφαρμόζεται.  Σύμφωνα με το άρθρο 18 του νόμου, πρέπει να υπάρχουν ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια ή χώροι, καθώς και κάμερες και συστήματα εσωτερικού τηλεοπτικού κυκλώματος, όταν πρόκειται να καταθέσει θύμα βίας στην οικογένεια ενώπιον δικαστηρίου. Τίποτα από τα προαναφερθέντα δεν υπάρχει.  Με λύπη μου σας ενημερώνω ότι σε πρόσφατη υπόθεση αναζητήθηκε παραβάν από το νοσοκομείο για να προστατευθεί ανήλικος κατά την κατάθεσή του.

          Σχετικά με τις κάμερες κλειστού κυκλώματος στα δικαστήρια, ο αρχιπρωτοκολλητής του Ανωτάτου Δικαστηρίου δήλωσε πως έγινε σχετική μελέτη, βρέθηκαν οι τέσσερις αίθουσες, μία ανά επαρχιακό δικαστήριο, και τώρα θα ζητηθούν προσφορές. Τη διαδικασία των προσφορών την έχει αναλάβει η Ηλεκτρομηχανολογική Υπηρεσία του κράτους. Οι εν λόγω προσφορές ανέρχονται στις £21.000 για καθεμιά από τις τέσσερις αίθουσες. Μέχρι την αγορά των συστημάτων κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης οι ανήλικοι και γενικά τα θύματα βίας θα καταθέτουν πίσω από το πρόχειρο παραβάν! Το Υπουργείο Δικαιοσύνης, που έχει και την ευθύνη αγοράς των συστημάτων, προβαίνει σε ενέργειες για την αποδέσμευση του κονδυλίου.    

Από τον Ιούνιο του 1998 ο Γενικός Εισαγγελέας έχει ζητήσει με εγκύκλιό του την κατάθεση αναφορών για κρούσματα βίας στην οικογένεια από το Υπουργείο Παιδείας. Τα τελευταία  τεσσεράμισι χρόνια υποβλήθηκαν, δυστυχώς, πολύ λίγες αναφορές.

Αγαπητοί συνάδελφοι, η βία στην οικογένεια έχει και οικονομικό αλλά και κοινωνικό κόστος. Τα θύματα βίας στοιχίζουν στο κράτος για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, καθώς και για πιθανή απώλεια εργατοωρών, πέραν των άλλων όλων που αναφέραμε. Παράλληλα, έχει αποδειχθεί ότι η βία στην οικογένεια αναπαράγεται από γενιά σε γενιά, με αποτέλεσμα να γεννά τη νεανική παραβατικότητα. Σήμερα απαιτείται κοινωνική ευαισθητοποίηση και κοινωνικά αντανακλαστικά. Γιατί;  Γιατί οι κραυγές βοήθειας του διπλανού σπιτιού μας αφορούν όλους.

 Θα ήταν παράλειψη να μη σημειώσω τη μεγάλη στήριξη που θα μπορούσαν να δώσουν στην προσπάθειά μας τα μέσα μαζικής επικοινωνίας -που, οφείλουμε να σημειώσουμε, δεν υπάρχουν σήμερα στην αίθουσα.  Παρά το ότι δεν απουσιάζουν φαινόμενα υπερβολής στο χειρισμό ευαίσθητων θεμάτων η δυνατότητα ενημέρωσης του κοινού πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο. Τα μέσα μαζικής επικοινωνίας μπορούν να αξιοποιηθούν ως ένα ισχυρότατο βοήθημα στην επίτευξη του κοινού μας στόχου.

Είναι πεποίθησή μου ότι η εκτελεστική και η νομοθετική εξουσία μαζί με τους ιδιωτικούς φορείς μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά στην πλήρη εφαρμογή της νομοθεσίας για την πρόληψη της βίας στην οικογένεια και την προστασία των αθώων θυμάτων της.

          Κλείνοντας, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, θέλω να πω τα εξής:

          Η βία στην οικογένεια υπερβαίνει τα ιδιωτικά πλαίσια. Αφορά στο σύνολό της μια κοινωνία που οφείλει, μέσα από τη συντεταγμένη πολιτεία της, ασφαλώς να αντιδράσει.  Η βία στην οικογένεια δεν είναι μόνο μια απλή παραβίαση κανόνων· είναι έγκλημα που καλύπτεται από μια σιωπή, η οποία σήμερα με τη βοήθεια όλων μας πρέπει να σπάσει.

          Ευχαριστώ πολύ.

          (Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του κ. Νίκου Τορναρίτη την προεδρική έδρα κατέλαβε ο κ. Άριστος Χρυσοστόμου.)

ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ:

(Α. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ)

          Η κ. Παπαδοπούλου.

Ν. ΚΑΤΣΟΥΡΙΔΗΣ:

          Η ομιλία ήταν καλή, αλλά εγώ έμεινα με την απορία.

(Πολλοί βουλευτές μιλούν ταυτοχρόνως.)

Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ:

          Κύριε Πρόεδρε, αγαπητοί συνάδελφοι,

          Το θέμα σίγουρα συζητείται ετεροχρονισμένα, όταν θα έπρεπε να συζητούμε τη βία του πολέμου παρά τη βία στην οικογένεια.  Όμως σίγουρα δεν παύει να είναι πάντα επίκαιρο.

          Όπως έχει πει και ο προηγούμενος ομιλητής, σίγουρα η βία στην οικογένεια εξελίσσεται σε ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα με απροσδιόριστες διαστάσεις.  Αποτελεί σημαντική παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είτε είναι σωματική είτε ψυχολογική είτε σεξουαλική.  Κυμαίνεται ευρέως όσον αφορά τη φύση, την κλίμακα, τις συνέπειες και δεν καλύπτει μόνο κάποια γεωγραφικά σύνορα, αλλά ξεφεύγει από τα γεωγραφικά σύνορα, τα όρια ηλικίας, τις ταξικές διακρίσεις, τη φυλή ή τις πολιτισμικές διαφορές.  Πλήττει κυρίως γυναίκες και παιδιά.  Απασχόλησε και απασχολεί διεθνή σώματα, συνέδρια και διασκέψεις.  Ευαισθητοποιεί ιδιαίτερα γυναικείες οργανώσεις και μη κυβερνητικές οργανώσεις.

          Η πρόσφατη ισπανική προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης επέδειξε ισχυρή δέσμευση και αποφασιστικότητα για αντιμετώπιση της βίας και των αιτίων που την προκαλούν.  Πρόσφατη μελέτη του πανεπιστημίου της Μαδρίτης για τη βία στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποτελέσει ισχυρή βάση για τον αναμενόμενο οδηγό ορθής πρακτικής πρόληψης και καταστολής της βίας.

          Στην ομιλία μου αναφέρομαι στο φαινόμενο με παγκόσμια στατιστικά στοιχεία και στη συνέχεια στην περίπτωση της Κύπρου.  Επιτρέψτε μου να αναφερθώ σε παγκόσμιες στατιστικές που αφορούν την ενδοοικογενειακή βία ενάντια στη γυναίκα και το παιδί, γιατί τα στοιχεία αυτά είναι πράγματι φρικιαστικά:

·               Τα επεισόδια ενδοοικογενειακής βίας αποτελούν το 80% των βιαιοπραγιών.

·               Μια Ευρωπαία στις πέντε γνωρίζει τη βία από το σύντροφό της σε κάποια στιγμή της ζωής της.  Σε παγκόσμια κλίμακα ποσοστό γυναικών που κυμαίνεται από 16% μέχρι 52% έχουν τουλάχιστο μια φορά στη ζωή τους κακοποιηθεί σωματικά από το σύζυγό τους με βιασμό ή σεξουαλική κακοποίηση άλλης μορφής.

·               Οι θάνατοι σε παγκόσμια κλίμακα από την ενδοοικογενειακή βία σε βάρος γυναικών ηλικίας δεκαπέντε μέχρι σαράντα τεσσάρων χρονών είναι περισσότεροι από τους θανάτους που προέρχονται από τον καρκίνο, τη μαλάρια, τα τροχαία ατυχήματα και πολλές φορές τον πόλεμο.

·               Σε αρκετές χώρες η ενδοοικογενειακή βία θεωρείται οικογενειακή υπόθεση και ως εκ τούτου δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία.  Η έρευνα στο θέμα είναι σίγουρα ανεπαρκής.

·               Μόνο σαράντα τέσσερις χώρες έχουν υιοθετήσει νομοθεσία για την ενδοοικογενειακή βία, ανάμεσα στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η χώρα μας.

·               Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η έξαρση της ενδοοικογενειακής βίας ενάντια στο παιδί.  Δυστυχώς και στην Κύπρο είδαν το φως της δημοσιότητας συγκλονιστικά παραδείγματα βιασμών παιδιών από θετούς κυρίως γονείς.

          Τα πιο πάνω συγκλονιστικά στοιχεία ενισχύονται και από τη ζοφερή εικόνα που εκπέμπουν πρόσθετα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Υγείας, γνωστού ως WHO, και άλλων διεθνών οργανισμών.  Αναφέρω χαρακτηριστικά συγκεκριμένες επισημάνσεις:

·                Εξήντα εκατομ. περίπου γυναίκες, θύματα βίας, ελλείπουν παγκόσμια.

·                Η κακοποίηση γυναικών από τους συζύγους τους είναι ιδιαίτερα έντονη και ανησυχητική στην Ινδία, στη Ρωσία, ενώ στην ίδια την Ευρώπη το φαινόμενο παρουσιάζει έξαρση.  Στην Ιρλανδία πάνω από τις μισές δολοφονημένες γυναίκες έχουν σκοτωθεί από τους συντρόφους ή τους συζύγους τους.  Στην Αυστρία ο μισός αριθμός διαζυγίων οφείλεται στη βία κατά των γυναικών.  Στις Κάτω Χώρες το 1/5 των γυναικών έχει υποστεί φυσική βία από σύντροφο ή πρώην σύντροφο.

·                Στο Πακιστάν απλές κατηγορίες συζύγων εναντίον των γυναικών τους για “ανάρμοστη” ή “ανήθικη” συμπεριφορά δίνουν το δικαίωμα στο σύζυγο να προβεί σε πράξεις βίας νόμιμα.  Ως εκ τούτου, οι γυναίκες καίγονται ζωντανές καθημερινά από τους συζύγους τους με την ανοχή του κράτους.  Στους συζύγους δεν επιβάλλεται καμιά ποινή.

·                Στην Ινδία δεκατέσσερις γυναίκες δολοφονούνται καθημερινά από τους συζύγους τους με την ανοχή του κράτους.  Χαρακτηριστικό είναι το κάψιμο με λάδι, γνωστό στα αγγλικά ως “kitchen death”, από τους συζύγους, αν δεν τηρηθεί το προγαμιαίο πιστοποιητικό.

·                Η Νότια Αφρική όμως είναι σίγουρα η χώρα με τους υψηλότερους δείκτες βίας κατά των γυναικών παγκόσμια, ενώ στο Αφγανιστάν γυναίκες μαστιγώνονται, ραντίζονται με καυστικά οξέα, λιθοβολούνται ή δολοφονούνται για τη μη κάλυψη των αστραγάλων, χεριών ή προσώπων που πρέπει να κρύβονται επιμελώς με την burga.  Τιμωρούνται ακόμη κι όταν δε συνοδεύονται από συγγενικό αρσενικό πρόσωπο κατά την έξοδό τους.

          Τα παραδείγματα, αγαπητοί συνάδελφοι, πολλά και ανεξάντλητα.  Προβληματίζουν το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, παγκόσμιες διασκέψεις, εθνικές κυβερνήσεις, εθνικούς μηχανισμούς για τη γυναίκα και πολλούς άλλους ενδιαφερομένους.  Στις πιο πάνω στατιστικές δε συγκαταλέγονται εκατομμύρια γυναίκες θύματα πολέμων ή γυναίκες θύματα από βλαβερές πολιτιστικές πρακτικές και έθιμα, όπως είναι η κακοποίηση των γεννητικών οργάνων, η καταστολή των σεξουαλικών ορμών με ακρωτηριασμούς και οι αυστηροί περιορισμοί λόγω του μουσουλμανικού νόμου γνωστού ως Shiaria, που εφαρμόζονται ευρέως στις χώρες της Ασίας, της Αφρικής και στις μουσουλμανικές χώρες.

Κατάσταση στην Κύπρο

          Φυσικά στην Κύπρο, με τη χειραφέτηση των γυναικών και τις αισθητές κοινωνικές και νομοθετικές βελτιώσεις, οι γυναίκες απολαύουν καλύτερης ποιότητας ζωής και περισσότερων ευκαιριών.  Όμως, σε σύγκριση με το παρελθόν, ολοένα και περισσότερες περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας κατά των γυναικών και των παιδιών βγαίνουν στην επιφάνεια.  Στατιστικά στοιχεία του Κέντρου Άμεσης Βοήθειας για την περίοδο 1997-2001 δείχνουν αύξηση στα περιστατικά βίας που καταγγέλθηκαν από γυναίκες σε σύγκριση με τα περιστατικά βίας που καταγγέλθηκαν από παιδιά, άνδρες και εφήβους.

          Οι στατιστικές του 2001 δείχνουν ότι καταγγέλθηκαν συνολικά εξακόσια πενήντα επτά περιστατικά με θύματα 87,9% γυναίκες, 3,9% μόνο άνδρες, 5,3% παιδιά και 2,7% εφήβους.  Βλέπετε ότι υπάρχει πράγματι μία μεγάλη ανισότητα όσον αφορά τις γυναίκες.  Και αυτά δεν είναι δικές μας διαπιστώσεις, των γυναικών, είναι διαπιστώσεις και από στατιστικολόγους έγκυρους που ανήκουν και στο ανδρικό φύλο.

Π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ:

          Δώστε τους που πάνω τους άνδρες να έρτει ισορροπία.

Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ:

          Δεν είναι αυτός ο στόχος, κύριε Παναγιώτη Δημητρίου.  Στόχος μας είναι η συμβίωση χωρίς, ακριβώς, βία στην οικογένεια.

          Οι στατιστικές του 2001 δείχνουν ότι καταγγέλθηκαν ακριβώς όλα αυτά τα περιστατικά.

          Το πρώτο εξάμηνο του 2002 παρουσίασε αυξητική τάση της βίας κατά 6,8% σε σύγκριση με το πρώτο εξάμηνο του 2001.  Η σεξουαλική βία και η ψυχολογική βία στην Κύπρο αυξήθηκαν συγκριτικά με τα προηγούμενα χρόνια, ενώ η σωματική βία έχει παρουσιάσει κάποια μείωση.

          Τι λέει η πλατφόρμα του Πεκίνου, που είναι ευαγγέλιο για όλες τις γυναικείες οργανώσεις, όπου γης, όσον αφορά την αντιμετώπιση της βίας; 

          Η πλατφόρμα της Τέταρτης Παγκόσμιας Διάσκεψης Γυναικών, που έγινε στο Πεκίνο το 1995, έθεσε σαφώς ότι η βία αποτελεί εμπόδιο στην ισότητα, στην ανάπτυξη και στην ειρήνη και πως ακόμα η προστασία του ατόμου πρέπει να αποτελεί το θεμελιώδη λίθο όλων των σύγχρονων δημοκρατικών κοινωνιών.

          Η βία κατά των γυναικών δεν έχει μόνο κοινωνικό κόστος.  Πολύ χαρακτηριστικά έχει ήδη αναφερθεί ότι έχει και ψυχολογικές και σωματικές επιδράσεις στον αυτοσεβασμό του ατόμου, αλλά παράλληλα κοστίζει, κοστίζει στα κράτη, γιατί προκαλεί μαζική σπατάλη οικονομικών πόρων, γιατί συνεπάγεται αυξημένο κόστος στις Υπηρεσίες Πρώτων Βοηθειών, σε νοσήλια, σε αναρρωτικές άδειες, σε αμοιβές γιατρών, σε κοινωνικές υπηρεσίες, σε αστυνομικές έρευνες και σε νομικές δαπάνες.

          Είναι ευνόητο λοιπόν, αγαπητοί συνάδελφοι, ότι για την αποτελεσματική...

Ν. ΚΑΤΣΟΥΡΙΔΗΣ:

          Συμφωνά και ο Στέλιος με τούτα;

Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ:

          Ο Στέλιος συμφωνά και υπερθεματίζει, όπως πρέπει να συμφωνάτε κι εσείς, γιατί τα στοιχεία δεν είναι δικά μας, είναι στοιχεία αποδεδειγμένα και σωστά. 

          Είναι ευνόητο ότι για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της βίας, την πρόληψη και την καταστολή χρειάζεται:

1.             ισχυρή νομοθεσία,

2.             αλλαγή στάσεων και στερεοτύπων και εμπέδωση της ισορροπίας στις σχέσεις των δύο φύλων,

3.             διαπαιδαγώγηση των ατόμων από τη σχολική ηλικία, για να επιδεικνύουν αμοιβαίο σεβασμό και να αποκτούν δεξιότητες και γνώσεις στην επικοινωνία χωρίς τη χρήση βίαιων τρόπων συμπεριφοράς.

          Η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου τόσο διακαώς επιθυμούμε να ενταχθούμε, τηρεί τις δεσμεύσεις που ανέλαβε στο Πεκίνο το 1995 και έχει προχωρήσει με συγκεκριμένα προγράμματα, τα προγράμματα “Daphne” και “STOP”, για να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει κυρίως ανηλίκους και γυναίκες στο θέμα της βίας.  Προέβη σε ενημερωτική εκστρατεία με σύνθημα “μηδενική ανοχή” το 1999 και το 2000.  Εξέδωσε σειρά συστάσεων για την προστασία των θυμάτων και την τιμωρία των δραστών.  Στα πλαίσια της κοινοτικής στρατηγικής πλαισίου για την ισότητα των δύο φύλων ασκεί πίεση σ’ όλα τα μέτωπα, για να παρέχονται ίσες ευκαιρίες στις γυναίκες και για ενσωμάτωση εναρμονιστικών συστάσεων στα εθνικά νομικά συστήματα, επιδιώκει με δικές της συστάσεις δικτύωση σε επίπεδο εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, ενθαρρύνει ενημερωτικές εκστρατείες στα σχολεία και ανάληψη ερευνών για συλλογή στοιχείων, για να έχει πιο ρεαλιστική και συγκρίσιμη απεικόνιση της κατάστασης σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα.  Για την πρόληψη και καταστολή της βίας χρειάζεται οπωσδήποτε ολοκληρωμένη προσέγγιση και ανάληψη δράσης.  Αντιμετώπιση των αιτίων και όχι μόνο των αποτελεσμάτων.  Χρειάζεται δημόσια χρηματοδότηση για στήριξη προγραμμάτων για τις γυναίκες, ώστε να καταστούν λιγότερο ευάλωτες. 

          Συγκεκριμένα, τη βδομάδα που μπαίνει θα παρουσιαστεί δική μου έκθεση που αφορά τον τρόπο αξιοποίησης των μικροδανείων, για να μπορούν οι γυναίκες να έχουν εκείνη την οικονομική υποστήριξη, και θα γίνει σύσταση της Ευρώπης, ώστε στις χώρες όπου υπάρχουν προβλήματα με την υποαπασχόληση των γυναικών, με την ανεργία, με την εμπορία να μπορέσουν με μικροδάνεια να βρουν έναν τρόπο να αυτοεργοδοτούνται, για να ξεφύγουν ακριβώς από τις κακουχίες που πολλές φορές αντιμετωπίζουν γυναίκες, κυρίως από το πρώην ανατολικό μπλοκ, που αναγκάζονται να γίνουν αντικείμενο εμπορίας.  Και δυστυχώς τα στοιχεία λεν ότι μισό εκατομμύριο γυναικών γίνονται αντικείμενο εμπορίας σήμερα στη Δυτική Ευρώπη.  Αυτά είναι πράγματι επισημάνσεις παγκόσμιες και ιδιαίτερα ανησυχητικές. 

          Τι γίνεται στην Κύπρο;

Κυπριακή νομοθεσία

          Σίγουρα από τη συζήτηση που έχει γίνει στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εργασίας στη Βουλή, με την παρουσία όλων των αρμοδίων φορέων και των μη κυβερνητικών οργανώσεων, ήταν εμφανές ότι ο υφιστάμενος κυπριακός νόμος για την πρόληψη της βίας στην οικογένεια είναι σίγουρα νομοθετικά επαρκής.  Στην πράξη όμως δεν εφαρμόζονται αρκετές πρόνοιές του και εντοπίζονται αδυναμίες, όπως είναι:

·               η έλλειψη συντονισμού των αρμοδίων υπηρεσιών·

·               η μη συστηματική και εξειδικευμένη εκπαίδευση των επαγγελματιών για θέματα βίας·

·               η ανεπαρκής στελέχωση των αρμοδίων υπηρεσιών (αστυνομικών, οικογενειακών συμβούλων, εξειδικευμένων λειτουργών ευημερίας, ψυχολόγων και παιδοψυχίατρων) για πρόληψη και καταστολή· και

·               η έλλειψη αναγκαίου τεχνικού εξοπλισμού στην αστυνομία και στα δικαστήρια για οπτικογραφημένη λήψη μαρτυρίας, ώστε ο χειρισμός περιστατικών βίας να διεκπεραιώνεται κάτω από συνθήκες εχεμύθειας και διασφάλισης της προστασίας των θυμάτων.

          Εντοπίστηκε επίσης:

·               αδυναμία στη λειτουργία προγραμμάτων θεραπείας και στήριξης των θυμάτων βίας·

·               αδυναμία να υπάρχουν θεραπευτικά προγράμματα αυτοελέγχου για τους θύτες·

·               προληπτικά προγράμματα εκπαίδευσης για νέους γονείς και παιδιά· και

·               ανεπάρκεια εξειδικευμένων υπηρεσιών στήριξης για παιδιά και οικογένειες με ειδικές ανάγκες.

          Για αντιμετώπιση των πιο πάνω αδυναμιών σίγουρα πρέπει:

·               να τεθούν οι βάσεις, ώστε ο αριθμός των οικογενειακών συμβούλων να αυξηθεί, γιατί δυστυχώς το Τμήμα Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας είναι υποστελεχωμένο·

·               να θεσμοθετηθεί αμέσως και να γίνει εφαρμογή των διατμηματικών διαδικασιών σύμφωνα με το προσχέδιο εγχειριδίου διατμηματικών διαδικασιών που έχει ετοιμάσει η Συμβουλευτική Επιτροπή για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια·

·               να υπάρξει άμεση, συστηματική και εξειδικευμένη εκπαίδευση επαγγελματιών σε όλες τις υπηρεσίες·

·               να στελεχωθούν οι αστυνομικοί σταθμοί με εξειδικευμένους αστυνομικούς, ιδιαίτερα γυναίκες, και να καθοριστούν ειδικές αίθουσες σε αστυνομικούς σταθμούς, ούτως ώστε να παρέχονται διευκολύνσεις για οπτικογράφηση μαρτυρίας, όπως προβλέπει το τροποποιητικό νομοσχέδιο για τις καταθέσεις των θυμάτων βίας.  Αυτό θα βοηθά ψυχολογικά τα θύματα, άνετα και χωρίς αναστολές και ψυχολογικές πιέσεις, να μπορούν να καταθέτουν·

·               να υπάρχει στενή και συστηματική παρακολούθηση της εφαρμογής της νομοθεσίας και όλων των προνοιών της.  Εκσυγχρονισμός του νομικού πλαισίου που αφορά την άμεση προστασία των παιδιών και άλλων θυμάτων βίας, καθώς επίσης εκδίκαση υποθέσεων βίας στην οικογένεια από εξειδικευμένο προσωπικό·

·               να διασφαλίζεται η ανωνυμία των παραπονουμένων θυμάτων βίας από τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες, διότι δυστυχώς πολλές φορές και η αστυνομία και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αποκαλύπτουν το όνομα των θυμάτων.  Και πρέπει οπωσδήποτε να επιβάλλονται αυστηρές ποινικές κυρώσεις στους παραβάτες, όπως προνοεί η νομοθεσία·

·               να υπάρξει -κάτι πολύ σημαντικό- η διεξαγωγή έρευνας στα σχολεία μας, για να εντοπιστεί ακριβώς το εύρος του προβλήματος, διότι εδώ νοσούμε, δεν έχουμε αρκετά στοιχεία·

·               να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στον καταρτισμό διαφόρων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, που να αφορούν ειδικά προγράμματα για πρόληψη κυρίως της βίας, της επιθετικής συμπεριφοράς και της καταστολής της, για ευαισθητοποίηση μαθητών, γονιών και εκπαιδευτικών, για επίλυση διαφορών με τη μέθοδο του διαλόγου και της ειρηνικής διαπραγμάτευσης.  Οι ίδιοι οι νέοι γονιοί πρέπει να στηρίζονται και να επιμορφώνονται με προγράμματα που θα τους ενισχύσουν στο δύσκολο έργο τους ως γονιών, για να μπορούν να μεταλαμπαδεύσουν στα παιδιά τους δεξιότητες αντίστασης, καλλιέργειας και αλληλοσεβασμού με σωστή διαπαιδαγώγηση για την ισότητα των δύο φύλων·

·               τα θύματα της βίας αλλά και οι θύτες οπωσδήποτε να έχουν θεραπευτικά προγράμματα, για να στηρίζονται και να ενισχύονται·

·               η ίδια η κοινωνία και το κράτος να επιδείξουν περισσότερη ευαισθησία και ενδιαφέρον για εξειδικευμένες υπηρεσίες στήριξης και ενίσχυσης στα παιδιά με πολλαπλές ειδικές ανάγκες και στις ίδιες τις οικογένειές τους, με στόχο την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας των οικογενειών.

Η βία, αγαπητοί συνάδελφοι, είναι λερναία ύδρα με πολλά κεφάλια.  Η συνεχής βελτίωση της γνώσης του αντικειμένου, των μεθόδων πρόληψης και καταστολής χρειάζεται απαραίτητα, πέρα από τη νομοθεσία, την πολιτική βούληση, την παιδεία, την υποδομή, διακρατική δικτύωση και συνεργασία με μη κυβερνητικές οργανώσεις, κρατικές υπηρεσίες και κέντρα πρόληψης και καταστολής στην Ευρώπη και στο εξωτερικό.  Από αυτή τη δικτύωση μπορούμε να μάθουμε πολλά και να ανταλλάξουμε χρήσιμες εμπειρίες, στόχους και στρατηγικές, ιδιαίτερα τώρα που με την ευρωπαϊκή μας ολοκλήρωση θα πρέπει να ανταποκριθούμε θετικά και σε αυξημένες υποχρεώσεις για εφαρμογή των εναρμονιστικών νομοθεσιών μας και στην πράξη.

          Το θέμα της ενδοοικογενειακής βίας είναι σίγουρα καυτό και ανεξάντλητο.  Δεν είναι η πρώτη και η τελευταία φορά που μας απασχολεί.  Είναι εντός των πυλών· μας καίει.  Σαν τέτοιο θα πρέπει να το παρακολουθούμε άγρυπνα, συστηματικά και συλλογικά κάθε μέρα, κάθε ώρα, για να προλάβουμε τα χειρότερα και να καταστείλουμε άμεσα ό,τι μπορούμε.

          Ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.

          (Κατά τη διάρκεια της ομιλίας της κ. Αντιγόνης Παπαδοπούλου την προεδρική έδρα κατέλαβε ο Πρόεδρος της Βουλής.)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:

Η κ. Βασιλείου, παρακαλώ.

Α. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ:

          Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

          Διερωτώμαι, ως η τελευταία που μιλώ...  Λυπούμαι που θα έχει...

ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ:

          Προτελευταία.

Α. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ:

          Προτελευταία, ναι, διότι θα κλείσει η αγαπητή συνάδελφος.  Πράγματι θα ακούσετε αρκετά πράγματα τα οποία ήδη ελέχθησαν, αλλά θα προσπαθήσω να τα παρακάμψω, όταν φθάσω σε εκείνα τα σημεία.

          «Μαθητής κάρφωσε μαθητή με μαχαίρι» και αλλού «ανήλικοι κακοποίησαν δεκατριάχρονη».  Αυτές ήταν οι πρώτες πρωτοσέλιδες ειδήσεις που διάβασα, όταν επιβιβάστηκα στο αεροπλάνο των Κυπριακών Αερογραμμών από τις Βρυξέλλες για την Κύπρο και διερωτήθηκα:  Μα αυτά συνέβησαν στο κέντρο του Χάρλεμ;  Και όμως συνέβησαν στην Κύπρο!

          Η άσκηση της βίας δεν είναι καινούριο φαινόμενο, αγαπητοί συνάδελφοι, υπήρχε πάντοτε και συνεχίζει να υπάρχει και σήμερα.  Η διαφορά έγκειται στο ότι σήμερα η βία είναι λιγότερο ανεκτή και από τα θύματα, αλλά και από την κοινωνία.  Γι’ αυτό και ακούμε να γίνεται σήμερα περισσότερος λόγος για βία κυρίως μέσα στην οικογένεια.  Η αντίληψη που υπήρχε στο παρελθόν ήταν ότι η βία μέσα στην οικογένεια ήταν μια ιδιωτική υπόθεση που αφορούσε μόνο την ίδια την οικογένεια και κανέναν άλλο. Όμως σήμερα καμιά μορφή βίας δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή και θα πρέπει η κοινωνία και οι διάφορες υπηρεσίες του κράτους να επεμβαίνουν, τόσο για να προλαμβάνουν την άσκηση βίας όσο και για να προστατεύουν τα θύματα, αλλά και να τιμωρούν το θύτη και να τον βοηθούν στη θεραπεία του, όταν αυτό επιβάλλεται.

          Από το Σύνδεσμο για την Πρόληψη και την Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια εδόθησαν πολλά στοιχεία, τα οποία αναφέρθησαν από τους προηγούμενους ομιλητές, γι’ αυτό δε θα τα επαναλάβω.  Εκείνο όμως που θέλω να σημειώσω είναι ότι πράγματι στα στατιστικά στοιχεία, από το 2001 μέχρι το 2002, υπήρξε αύξηση των ανδρών θυμάτων ψυχολογικής βίας.  Άρα να είμαστε δίκαιοι και να λέμε τα πράγματα σωστά.

          Σε συνέδριο που οργάνωσε -όπως ανέφερε και η Αντιγόνη- η ισπανική προεδρία η κ. Άννα Διαμαντοπούλου, η επίτροπος για απασχόληση και κοινωνικές υποθέσεις, στην παρέμβασή της παρέθεσε στοιχεία βάσει των οποίων μία στις πέντε γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κακοποιηθεί κάποια στιγμή της ζωής της, ενώ οι θάνατοι γυναικών ηλικίας δεκαπέντε με σαράντα τεσσάρων από την άσκηση αντρικής βίας είναι πράγματι περισσότεροι από τους θανάτους από καρκίνο και από αυτοκινητικά δυστυχήματα.  Η κ. Διαμαντοπούλου χαρακτήρισε το φαινόμενο ως ένα έγκλημα που καλύπτεται από απόλυτη σιωπή.  Οι γυναίκες είπε «πρέπει να σπάσουν τη σιωπή τους και η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να τις βοηθήσει με συγκεκριμένα μέτρα».  Και επικέντρωσε την προβληματική της στην καταπολέμηση της οικονομικής εξάρτησης της γυναίκας.  Η βία κατά των γυναικών δεν παραβιάζει απλώς τα ανθρώπινα δικαιώματα^.  είναι ένα έγκλημα  που στοιχίζει -όπως είπε και η Αντιγόνη- πολύ ακριβά.  Η «Φινλανδία», λέει, «ξοδεύει 50.000.000 εκατομ. ευρώ το χρόνο για την καταπολέμηση της βίας, η δε Ολλανδία υπερθεμάτισε με 150.000.000 ευρώ το χρόνο».  Άρα είναι πράγματι πολύ ακριβή η αντιμετώπιση της βίας.

          Η κυπριακή Βουλή πέρασε ένα νόμο πολύ σωστό, πολύ, θα έλεγα, πρωτοποριακό.  Δεν είναι αυτό το πρόβλημα.  Η νομική κατοχύρωση οπωσδήποτε υπάρχει, αλλά άλλο είναι να ψηφίζονται οι νόμοι και άλλο να εφαρμόζονται οι νόμοι.  Χρειάζεται πρώτιστα μια μεγάλη εκστρατεία διαφώτισης του κοινού και η ενθάρρυνση των θυμάτων βίας, ώστε να καταγγέλλουν τέτοιες περιπτώσεις.  Χρειάζεται η δημιουργία της αναγκαίας υποδομής και φυσικά χρειάζεται να εφαρμοστούν πιστά οι πρόνοιες του νόμου.  Δυστυχώς, όμως, υστερούμε σε όλα αυτά, χωρίς να θέλω να μηδενίσω όλα όσα έχουν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο από πλευράς κράτους όσο και από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις που ασχολούνται με το θέμα.  Και εδώ θέλω να συγχαρώ ιδιαίτερα το Σύνδεσμο για την Πρόληψη και την Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια, που επιτελεί ένα αξιόλογο έργο και χρειάζεται πράγματι τη βοήθεια και τη στήριξη τόσο του κράτους όσο και εμάς όλων.

          Ας δούμε, λοιπόν, τώρα τα μέτρα εκείνα που πρέπει να  ληφθούν, για να μπορούμε να λέμε ότι αντιμετωπίζουμε σωστά τις περιπτώσεις βίας.  Όπως είπα, χρειάζεται καταρχάς σωστή και ευρεία διαφώτιση.  Αυτή μπορεί να γίνει από το κράτος με διάφορα προγράμματα αλλά και από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, με διαλέξεις και συζητήσεις.  Θα πρέπει, επίσης, το παιδί από μικρό στο σχολείο να ευαισθητοποιείται στο θέμα αυτό με την εισαγωγή ανάλογου μαθήματος, αλλά και την ευαισθητοποίηση των δασκάλων με επιμορφωτικά μαθήματα, τόσο κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας τους όσο και στα πλαίσια της προϋπηρεσιακής επιμόρφωσης των νεοεισερχομένων δασκάλων και καθηγητών.  Οι δάσκαλοι και οι σύμβουλοι καθηγητές είναι εκείνοι που θα πρέπει να είναι σε θέση να εντοπίσουν παιδιά πιθανά θύματα βίας στην οικογένεια και να δώσουν πληροφορίες στις ανάλογες υπηρεσίες του κράτους, που, στη συνέχεια, θα πρέπει να βοηθήσουν τα παιδιά αυτά και να τα στηρίξουν.  Τρανή απόδειξη της ανάγκης αυτής το πρόσφατο τραγικό επεισόδιο στην Πάφο, όπου τα δυο παιδιά, θύτης και θύμα, υπήρξαν, όπως φαίνεται, και τα δυο θύματα της παράλειψης του κράτους όσον αφορά τη στήριξή του και την παροχή βοήθειας. 

          Τώρα, αν μια γυναίκα πέφτει θύμα βίας, πού θα προστρέξει για βοήθεια και στήριξη;  Ασφαλώς είτε στο Τμήμα Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας είτε στην αστυνομία.  Γι’  αυτό επιβάλλεται όπως το Τμήμα Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας είναι επαρκώς στελεχωμένο, ούτως ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει ικανοποιητικά τέτοιες καταστάσεις.  Δυστυχώς, όμως, δεν έχουν έτσι τα πράγματα.  Ο νόμος για τη βία στην οικογένεια προνοεί για το διορισμό οικογενειακών συμβούλων που να παρακολουθούν τις προβληματικές οικογένειες και να παρέχουν βοήθεια στα θύματα βίας.  Εντούτοις, μόνο δέκα οικογενειακοί σύμβουλοι έχουν διοριστεί για ολόκληρη την Κύπρο και ορισμένοι από αυτούς δεν ασχολούνται αποκλειστικά με τα θέματα βίας^. ασχολούνται με πολλά άλλα θέματα.  Άρα, λοιπόν, πρώτον, επιβάλλεται από το κράτος να διοριστούν και περισσότεροι οικογενειακοί σύμβουλοι.

          Το θύμα μπορεί να προστρέξει στον πλησιέστερο αστυνομικό σταθμό. Αντιμετωπίζεται όμως εκεί με την ανάλογη ευαισθησία και λεπτότητα που χρειάζεται η περίπτωση;  Δυστυχώς, όχι.  Και εδώ ο νόμος προβλέπει ότι κάθε αστυνομικός σταθμός θα πρέπει να στελεχώνεται επί εικοσιτετραώρου βάσεως με κατάλληλα ευαισθητοποιημένο προσωπικό που έχει περάσει από ειδική επιμόρφωση και ότι κάθε υπόθεση θα πρέπει στη συνέχεια να τη χειρίζεται αστυνομικός του ιδίου φύλου με το θύμα.  Εφόσον, λοιπόν, ξέρουμε ότι η μεγάλη πλειοψηφία των θυμάτων είναι γυναίκες και, κατά δεύτερο λόγο, παιδιά, θα πρέπει να έχουμε αρκετά μεγάλο αριθμό γυναικών στην αστυνομική δύναμη με ειδική επιμόρφωση.  Θα πρέπει, επίσης, ο κάθε αστυνομικός σταθμός να έχει ειδικά διαρρυθμισμένο χώρο, όπου το θύμα βίας να μπορεί με άνεση και χωρίς φόβο να δώσει την κατάθεσή του.  Αν μια γυναίκα με τα παιδιά της έχουν κακοποιηθεί και προσφεύγουν είτε στις κοινωνικές υπηρεσίες είτε στην αστυνομία για βοήθεια, δε θα ήθελαν φυσικά να επιστρέψουν στο σπίτι.  Θα πρέπει, επομένως, να τους παρασχεθεί ένα καταφύγιο όπου θα μπορούν να παραμείνουν με ασφάλεια για μερικές μέρες, ίσως και μερικές βδομάδες, έως ότου γίνουν άλλες διευθετήσεις.  Άρα χρειάζονται καταφύγια.  Υπάρχει στην Κύπρο μόνο ένα καταφύγιο, εδώ στη Λευκωσία, το οποίο, όπως αναφέρθηκε, ιδρύθηκε από το σύνδεσμο αυτό.  Σε αυτό το καταφύγιο βρήκαν βοήθεια και υποστήριξη αρκετές μητέρες με τα παιδιά τους, αλλά σίγουρα χρειάζονται και άλλα καταφύγια, τουλάχιστον ένα σε κάθε επαρχία.  Διότι δεν είναι σωστό τα θύματα βίας να βρίσκουν καταφύγιο στη δική τους την πόλη, όπου είναι γνωστοί και μπορεί να γίνει γνωστό, αλλά σε άλλη επαρχία.  Άρα πρέπει όλοι να βοηθήσουμε, ούτως ώστε τουλάχιστο σε κάθε επαρχία να υπάρχει ένα τέτοιο καταφύγιο.

          Θύματα βίας, κυρίως παιδιά, αντιμετωπίζουν σχεδόν πάντοτε ψυχολογικά προβλήματα, τα οποία θα πρέπει να αντιμετωπιστούν επαρκώς από τις σχετικές ιατρικές υπηρεσίες του κράτους, δηλαδή το παιδοψυχιατρικό τμήμα των νοσοκομείων.  Όμως ένα και μοναδικό παιδοψυχιατρικό τμήμα υπάρχει στο Μακάρειο Νοσοκομείο και αυτό το μοναδικό τμήμα είναι δυστυχώς υποστελεχωμένο.  Μετά από μελέτη που έκανε, η Διεθνής Οργάνωση Υγείας αποφάνθηκε ότι η Κύπρος χρειάζεται δώδεκα παιδοψυχιάτρους και τριάντα κλινικούς ψυχολόγους.  Και εμείς τι έχουμε;  Έχουμε τρεις παιδοψυχιάτρους και τρεις κλινικούς ψυχολόγους, από τους οποίους μόνο η μία είναι μόνιμη.  Άρα, λοιπόν, λόγω της ανεπάρκειας των υπηρεσιών αυτών, βρίσκονται στη δυσάρεστη θέση να παρακολουθούν σήμερα παιδιά των παιδιών εκείνων που κάποτε παρακολουθούσαν ως θύματα βίας, αλλά τα οποία δεν μπόρεσαν, λόγω ανεπάρκειας στη στελέχωση, να βοηθήσουν επαρκώς.  Και, όπως είναι καλά γνωστό, η βία αναπαράγεται.

          Θα ήθελα, επίσης, να τονίσω την ανάγκη να οργανωθούν κατάλληλα ψυχοθεραπευτικά προγράμματα, όπως, εξάλλου, προνοεί και ο νόμος για τη θεραπεία των θυτών.  Μη κυβερνητικές οργανώσεις που ασχολούνται με το θέμα της βίας θα πρέπει να επιδιώξουν να συμμετάσχουν στο πολύ επιτυχημένο πρόγραμμα “DAFNE”, που από χρόνια έχει αναπτύξει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη βία στην οικογένεια. 

          Τελειώνω, κύριε Πρόεδρε, τονίζοντας για ακόμα μια φορά την ανάγκη να αντιμετωπίσουμε, και ως κοινωνία και ιδιαίτερα ως κράτος, κάθε μορφή βίας με επιστημονικό και σωστό τρόπο, για να μπορέσουμε να είμαστε αποτελεσματικοί. Απαραίτητη προϋπόθεση, για να κάνουμε σωστά τη δουλειά μας, είναι να γίνει μια επιστημονική έρευνα η οποία να καταδείξει τόσο το μέγεθος του προβλήματος όσο και τις ανάγκες για αντιμετώπισή του.  Μια άλλη βασική προϋπόθεση για επιτυχή καταπολέμηση του φαινομένου είναι η δημιουργία από το κράτος ενός συντονιστικού φορέα στον οποίο να εκπροσωπούνται όλες οι υπηρεσίες και φορείς που εμπλέκονται στο θέμα της βίας, ούτως ώστε να λαμβάνονται συντονισμένες ενέργειες από όλους.

          Όλα τα πιο πάνω θα βοηθήσουν στην καταπολέμηση του φαινομένου της βίας στην οικογένεια, στην προστασία των θυμάτων, καθώς και στη βοήθεια των θυτών, ούτως ώστε να μην επαναλαμβάνουν τις επαίσχυντες πράξεις βίας που αμαυρώνουν την εικόνα της κοινωνίας μας.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:

          Ευχαριστώ, κυρία Βασιλείου.  Κυρία Σωτηρούλα Χαραλάμπους, έχετε το λόγο, για να κλείσετε το θέμα.

Σ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ:

          Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

          Δεν προτίθεμαι να κάμω ομιλία πάνω στο θέμα.  Εξάλλου, θεωρώ ότι μέσα από τις παρεμβάσεις και τις ομιλίες των συναδέλφων έχουν κατατεθεί πολλά και σημαντικά.  Θα προσπαθήσω να καταθέσω αυτά τα οποία θεωρώ ότι είναι η κοινή συνισταμένη αυτής της συζήτησης, μία συνισταμένη η οποία πρέπει να αποτελεί και την κατεύθυνση του κυπριακού κοινοβουλίου προς την εκτελεστική εξουσία γύρω από το θέμα που έχει εγγραφεί, που είναι ο έλεγχος της εφαρμογής αυτής της νομοθεσίας την οποία το κυπριακό κοινοβούλιο έχει ψηφίσει.

          Θα ήθελα, πριν προσπαθήσω να δώσω αυτές τις επισημάνσεις, να εκφράσω τις ευχαριστίες μας πραγματικά ως επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στους συναδέλφους και τις συναδέλφισσες, οι οποίοι με τις παρεμβάσεις τους έχουν συμβάλει στον εμπλουτισμό της συζήτησης και ιδιαίτερα στην κατάθεση χρήσιμων εισηγήσεων γύρω από αυτό το θέμα.  Νιώθω όμως ιδιαίτερα την ανάγκη να ευχαριστήσω και όλους εκείνους τους ειδικούς, τους ειδήμονες, τόσο από την πλευρά των κυβερνητικών τμημάτων αλλά ιδιαίτερα των μη κυβερνητικών οργανώσεων οι οποίοι ασχολούνται πολύ επισταμένα, συγκεκριμένα και συγκροτημένα με το θέμα, οι οποίοι με την εξειδίκευση που έχουν αποκτήσει πραγματικά έχουν βοηθήσει στο να συγκεκριμενοποιήσουμε τις θέσεις μας γύρω από αυτό το θέμα.

          Η συζήτηση που έχει διεξαχθεί στην ολομέλεια της κυπριακής Βουλής γύρω από αυτό το ζήτημα έχει καταδείξει ένα γεγονός.  Έχει καταδείξει το γεγονός ότι το πρόβλημα της βίας μέσα στην οικογένεια είναι ένα υπαρκτό κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο, όπως έχει φανεί από τα στοιχεία που κατατέθηκαν στη συζήτηση, έχει αυξητικές τάσεις, οι οποίες αυξητικές τάσεις είναι σίγουρα συναρτημένες με τις κοινωνικές διεργασίες και τις κυρίαρχες αντιλήψεις της κοινωνίας στην οποία ζούμε.  Έχουν να κάνουν και με τα πρότυπα τα οποία δυστυχώς η κοινωνία μας αλλά και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας προάγουν.  Καταδείχθηκε επίσης από τα στοιχεία που κατατέθηκαν ότι η πλειοψηφία των θυμάτων βίας στην οικογένεια είναι γυναίκες και παιδιά. 

          Ομόφωνα όλοι μας, όσοι έχουμε πάρει το λόγο, έχουμε συμφωνήσει ότι η κυπριακή νομοθεσία γύρω από το θέμα της βίας στην οικογένεια είναι μία αρκετά ολοκληρωμένη και πρωτοποριακή νομοθεσία -νόμος μοντέλο έχει χαρακτηριστεί.  Το ίδιο όμως ομόφωνα έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι απέχουμε πολύ από την ουσιαστική και πλήρη εφαρμογή αυτού του νόμου όσον αφορά τόσο ζητήματα δομών, μηχανισμών, διαδικασιών, όσο και τους εξειδικευμένους ανθρώπινους πόρους που ο νόμος ο ίδιος προνοεί για την εφαρμογή του. 

          Δε θα ήθελα να αναφερθώ λεπτομερειακά στις εισηγήσεις.  Θεωρώ ότι οι εισηγήσεις της έκθεσης, αλλά και οι εισηγήσεις που έχουν ακουστεί εδώ, θέτουν και τα μακροπρόθεσμα αλλά και τα βραχυπρόθεσμα μέτρα τα οποία πρέπει να ληφθούν για την εφαρμογή του νόμου.  Θα ήθελα να αναφερθώ όμως σε ένα σημείο το οποίο είναι και μέρος του θέματος, όπως έχει εγγραφεί, που είναι το ζήτημα των καταφυγίων. 

          Το ένα και μόνο καταφύγιο το οποίο λειτουργεί από μη κυβερνητική οργάνωση με μία χορηγία που δίνεται από το Τμήμα Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας μέσω του θεσμού των ετήσιων χορηγιών ούτε μπορεί σήμερα να καλύψει τις ανάγκες που υπάρχουν σε αυτό τον τομέα ούτε και μπορεί να είναι η μοναδική δομή προστασίας των θυμάτων βίας, είτε είναι γυναίκες είτε είναι παιδιά είτε είναι και άνδρες.

          Στην επιτροπή αλλά και εδώ έχουν κατατεθεί πολύ συγκεκριμένες και θετικές εισηγήσεις που αφορούν την ανάγκη να επεκταθούν αυτά τα καταφύγια και μάλιστα να επεκταθούν μέσα από μία συνεργασία κράτους και τοπικής αυτοδιοίκησης.  Και θεωρώ ότι αυτή μπορεί να είναι μία από τις εισηγήσεις που μέσα από τη συζήτηση μπορούν να προκύψουν και να κατατεθούν προς την εκτελεστική εξουσία. 

          Στον τομέα των εξειδικευμένων ατόμων οι αριθμοί έχουν κατατεθεί, αλλά, πέρα από την αύξηση των αριθμών, είναι επίσης πολύ αναγκαίος ο σωστός και ισομερής καταμερισμός τους σε όλες τις επαρχίες, όπως και η συνεχής επιμόρφωσή τους. 

          Η κατάληξη και το μήνυμα που το κυπριακό κοινοβούλιο πρέπει να στείλει γι’ αυτό το θέμα είναι η απαίτησή μας για τον άμεσο σχεδιασμό και τη λήψη μέτρων τα οποία να οδηγούν στην ουσιαστική εφαρμογή του νόμου.  Στον ίδιο βαθμό θα πρέπει να στείλουμε ως μήνυμα την έντονη απαίτησή μας για ενίσχυση αυτών των υπηρεσιών και όχι μόνο των υπηρεσιών του Τμήματος Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας που ασχολούνται με αυτό το θέμα. 

          Επίσης, θα ήθελα να επισημάνω την ανάγκη για αλλαγές και ρυθμίσεις άμεσες και ευέλικτες και στον τομέα που αφορά τη δικαστική εξουσία.  Γιατί και αυτό έχει καταδειχτεί από τα στοιχεία που έχουν κατατεθεί ενώπιόν μας αλλά και από τις εμπειρίες αρκετών από τους συναδέλφους, ότι ο τρόπος που η δικαστική εξουσία σήμερα λειτουργεί δε βοηθά στην αμεσότητα που η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων επιβάλλει. 

          Στο σημείο αυτό και για να έχει και ο κοινοβουλευτικός έλεγχος μία συγκεκριμένη κατεύθυνση, θα έλεγα ότι θα ήταν πρακτικό και θα βοηθούσε εάν ζητούσαμε από την εκτελεστική εξουσία την περιοδική και συστηματική ενημέρωση της αρμόδιας επιτροπής γύρω από τα συγκεκριμένα μέτρα που λαμβάνονται στον τομέα της εφαρμογής του νόμου, όπως και τον περιοδικό έλεγχο του πώς κονδύλια τα οποία υπάρχουν στον προϋπολογισμό υλοποιούνται προς την κατεύθυνση της εφαρμογής του νόμου, για να μην παρουσιάζεται αυτό που είχαμε και φέτος κατά τη συζήτηση των προϋπολογισμών, να υπάρχουν κονδύλια που δεν έχει ακόμα ξεκινήσει η υλοποίησή τους προς την κατεύθυνση για την οποία έχουν ψηφιστεί.

          Όση σημασία πρέπει σίγουρα να δοθεί στα ζητήματα που αφορούν την προστασία των θυμάτων πρέπει να δοθεί και στα ζητήματα που αφορούν την προστασία των θυτών.  Εδώ υπάρχει παντελής απουσία προγραμμάτων τα οποία θα βοηθούσαν τους θύτες, αν θέλετε, να αποθεραπευθούν από αυτή τη συμπεριφορά, αλλά και να ενταχθούν μετά στο κοινωνικό σύνολο. 

          Πέρα από τα άμεσα μέτρα, έχουν κατατεθεί και πολλές εισηγήσεις για μακροπρόθεσμα μέτρα.  Θα αναφερθώ σε κάποια τα οποία θεωρώ πάρα πολύ σημαντικά. 

          Το πρώτο είναι η εισαγωγή στο αναλυτικό πρόγραμμα της μέσης εκπαίδευσης       -αλλά και γρηγορότερα με μία διαφοροποίηση, ανάλογα με το επίπεδο των παιδιών- μαθήματος για την αγωγή τους στη σωστή άσκηση των γονικών ρόλων και την εμπέδωσή τους.  Έχει αποδειχθεί ότι οι νέοι μας πολύ λίγο είναι σήμερα ενημερωμένοι για την άσκηση των γονικών και των συζυγικών ρόλων. 

          Επίσης, μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να καλλιεργούνται οι σωστές κοινωνικές αντιστάσεις, όπως και τα σωστά πρότυπα γύρω από την ισοτιμία των δύο φύλων, γύρω από το ρόλο των δύο φύλων στη σύγχρονη εποχή.

          Τέλος, αλλά όχι σε ελάχιστη μοίρα, τα μέτρα στήριξης, έτσι που η ισοτιμία των δύο φύλων, η οποία κατοχυρώνεται από το σύνταγμα και από διάφορες νομοθεσίες, να γίνει πράξη τόσο στο οικονομικό όσο και στο κοινωνικό επίπεδο, πρέπει να είναι προς την κατεύθυνση της κοινωνίας μας, ώστε να μπορέσουμε να ενεργήσουμε συλλογικά σε αυτό το θέμα. 

          Τέλος, θα πρέπει να καταλήξουμε στο συμπέρασμα όλοι μας ότι σε τέτοια θέματα που αφορούν την ποιότητα της κοινωνίας μας, τη βάση και την υποδομή πάνω στην οποία στηρίζουμε το μέλλον μας, την οικογένεια, δε χωρούν ούτε αναστολές ούτε ημίμετρα ούτε περικοπές.  Αναμένουμε ως κυπριακή Βουλή αυτά που έχουμε θεσμοθετήσει στο νόμο, αυτά που η ίδια η κοινωνία απαιτεί, να γίνουν πράξη με μία συγκεκριμένη τροχιοδρόμηση ενεργειών για εφαρμογή του νόμου, ενέργειες τις οποίες και θα παρακολουθούμε και θα ελέγχουμε.

          Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:

          Ευχαριστώ πολύ, κυρία Χαραλάμπους.

          Κύριε Δημητρίου.

Π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ:

          Από τη θέση μου, κύριε Πρόεδρε.

          Είχα κατά νουν πράγματι να μιλήσω και εγώ γι’ αυτό το θέμα, γιατί με ενδιαφέρει έντονα και ασχολήθηκα και παλιά στην επιτροπή με τη σύνταξη αυτού του πρωτοποριακού νόμου που έχουμε.  Όμως, ακούγοντας τις ομιλίες των συναδέλφων που προηγήθηκαν δε βλέπω τι έχω να προσθέσω και τι να πω περισσότερο παρά να συγχαρώ τους συναδέλφους. Υιοθετώ πλήρως και τις εισηγήσεις τους, και το πνεύμα με το οποίο έχουν προσεγγίσει το θέμα. Μακάρι αυτή η εμπεριστατωμένη προσέγγιση του θέματος απ’ όλους αυτούς τους συναδέλφους να υιοθετηθεί και από όλους τους φορείς του κράτους και τους κοινωνικούς παράγοντες που εμπλέκονται σε αυτό το θέμα της στήριξης της οικογένειας. Αυτό το διαμάντι που πρέπει να έχουμε στην Κύπρο -που το είχαμε παλιά- την οικογένεια, να το κρατήσουμε και να αποτελέσει πράγματι τη βάση για μια κοινωνία σωστά δομημένη και με σωστές λειτουργίες.

          Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:

          Ευχαριστώ.  Ευχαριστώ και την κ. Χαραλάμπους για το κλείσιμο της συζήτησης.

          Στο σημείο αυτό κηρύσσω και τη λήξη της συνεδρίας της Βουλής των Αντιπροσώπων.  Η επόμενη συνεδρία θα γίνει στις 3 Απριλίου 2003, ημέρα Πέμπτη, η ώρα 4.00 το απόγευμα, με την ακόλουθη ημερήσια διάταξη:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ:        Νομοθετική εργασία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ:   Κατάθεση νομοσχεδίων και εγγράφων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ:          Ερωτήσεις και απαντήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ:    Θέματα εγγραφέντα για συζήτηση

          Κηρύσσω τη λήξη της σημερινής συνεδρίας.

(Ώρα λήξης:  6.35 μ.μ.)

Παρόντες βουλευτές

Παρόντες αντιπρόσωποι θρησκευτικών ομάδων