Ομάδα για την πολιτική: ένας όχι και τόσο μικρός απολογισμός             

Η δεύτερη συνάντηση της ομάδας για την πολιτική έγινε στις 17-2-2005 με πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή αυτή τη φορά, γεγονός που χάρισε ζωντάνια και έκανε πλουσιότερη την πολυφωνία στη συζήτηση, αλλά που αυτή τη στιγμή καθιστά δύσκολη την αναλυτική καταγραφή της κουβέντας. Το μεγαλύτερο σχήμα αλλά και η συνεύρεση γυναικών που για πρώτη φορά συζητούν μεταξύ τους απαιτεί περισσότερο χρόνο και επιμονή στο να σχηματιστεί ένας ανθεκτικός ιστός που να επιτρέπει την πραγματική συνάντηση και τη σύνθεση.

Την αρχή έκανε η Γλαύκη με μία σειρά από ερωτήματα που ανέλυαν το θέμα της συζήτησης. Τα ερωτήματα αυτά διατυπώθηκαν ως εξής: Αν και με διάφορες ευκαιρίες σε προηγούμενες ολομέλειες έχει γίνει λόγος για το Δίκτυο, τι είδους συσσωμάτωση είναι και με ποιο τρόπο λειτουργεί, ωστόσο δεν έχουν συζητηθεί ορισμένες πλευρές της πολιτικής του διάστασης, δηλαδή γιατί επιλέγεται να έχει αυτό το συγκεκριμένο χαρακτήρα (της αποδοχής πολλών και διαφορετικών απόψεων), ποια είναι η αναγκαιότητα της ύπαρξής του (πληροφόρηση; ανταλλαγή ιδεών; δράση; κάτι από όλα αυτά; όλα αυτά μαζί; ίσως κάτι άλλο;), τι είναι αυτό που συσπειρώνει τελικά τις συμμετέχουσες στις διαδικασίες του; Αν το κοινό στοιχείο που αυτές μοιράζονται βρίσκεται στον όρο γυναίκες, τότε τίθενται και άλλα ερωτήματα: είναι ο όρος αυτός προϋπόθεση συμμετοχής και αν ναι γιατί τον επικαλούμαστε, πώς τον εννοούμε; Ποια ή ποιες οι πολιτικές του σημασίες; Αν πάλι ο όρος αυτός αναδεικνύει κάποιον ή κάποιους πολιτικούς στόχους, ποιοι είναι αυτοί;

Από τη συζήτηση έτσι όπως εκτυλίχθηκε φάνηκε ότι το Δίκτυο, ο λόγος που επιλέχθηκε αυτή η μορφή σχέσης, απασχολεί όλες και τοποθετήθηκαν όλες επ’ αυτού. Μάλλον το ερώτημα αυτό δεν παρακάμφθηκε. Αντίθετα το σκέλος γιατί γυναίκες σε Δίκτυο ή δε συμπεριλήφθηκε στις απαντήσεις κάποιων ή εξετάστηκε υπό το πρίσμα μιας πηγαίας διάθεσης να βρισκόμαστε μαζί με γυναίκες και να συζητάμε, με έμφαση στην αναγκαιότητα ύπαρξης αμιγώς γυναικείων ομάδων, γνωστό αίτημα των παλιών γυναικείων συλλογικοτήτων, ή τέλος επιχειρήθηκε σε ένα μικρότερο βαθμό να περιγραφεί η σύζευξη «γυναίκες+Δίκτυο».

Το γαϊτανάκι ξεκίνησε με τη Στέλλα που είπε ότι επιθυμεί ένα χώρο που να εμπεριέχει κάθε διαφορετικότητα, να μην έχει καμιά οργάνωση, έτσι ώστε να εξασφαλίζει ότι καθεμιά θα κάνει αυτό που επιθυμεί. Η εμπειρία της την οδηγεί στην άποψη ότι από μόνη της η συνύπαρξη γυναικών, όταν αυτή έχει δομή κλασικής οργάνωσης, δεν εγγυάται το σεβασμό της διαφορετικότητας και την πολυφωνία.

Στη συνέχεια η Κυριακή, αφού παρατήρησε ότι το Δίκτυο είναι ένα σχήμα που δε συνιστά οργάνωση, διατύπωσε τα χαρακτηριστικά του: α) πρόκειται για ανοιχτή σχέση προς τα μέσα και προς τα έξω, β) δεν έχει μέλη που δεσμεύονται, γ) δεν εκπροσωπείται, δ) δεν έχει δομή πυραμίδας, είναι οριζόντια σχέση, ε) φιλοξενεί διάφορες απόψεις, άρα αποφεύγει τις αδυσώπητες αντιπαραθέσεις. Πρόσθεσε ακόμη ότι η συγκεκριμένη επιλογή του ‘Γυναίκες σε Δίκτυο’ γίνεται γιατί και οι γυναίκες αλλά και η πραγματικότητα έχουν αλλάξει. Κατά τη γνώμη της οι γυναίκες μπορούν να κάνουν αλλιώς πολιτική και, όπως σημείωσε, η ανάδειξη του όρου ‘γυναίκες’ γίνεται για να δηλωθεί ότι υφίσταται η έμφυλη διαίρεση.

Η Ρούλα έδωσε έμφαση στην αποκλειστικά γυναικεία σύνθεση των ομάδων «ως πολιτική αναγκαιότητα δική μας», καταλήγοντας ότι το γιατί γυναίκες μένει ανοιχτό.

Η Ελένη Χ. τόνισε τον μη ιεραρχικό χαρακτήρα του Δικτύου.

Η Αρετή επανέφερε την αναγκαιότητα των αποκλειστικά γυναικείων ομάδων, συνδέοντάς την με τη δυνατότητα που μέσα από αυτές προσφέρεται για ουσιαστικότερη πολιτική, γιατί εξασφαλίζεται η καλύτερη έκφραση των γυναικών. Τόνισε ακόμη ότι η εμπειρία της τής δείχνει ότι έτσι έχουμε αποδοχή των διαφορετικών απόψεων.

Στο σημείο αυτό η Ελένη Γ. είπε ότι το Δίκτυο αποτελεί ένα σύνολο με διαφορετικές απόψεις. Πρόσθεσε ακόμη ότι δεν υπάρχει θηλυκός τρόπος παρέμβασης, μόνο ένα κυρίαρχο μοντέλο υπάρχει, που είναι και αντρικό, και δεν είναι δεδομένο ότι ως γυναίκες έχουμε περισσότερες άμυνες απέναντι σ’ αυτό ή είμαστε καλύτερες. Εκ προοιμίου, είπε, δε θεωρεί ότι με την άλλη γυναίκα έχει κοινό κώδικα. Επιπλέον εξέφρασε έναν κάπως διαφορετικό ορισμό του Δικτύου σε σχέση με αυτόν που έδωσε η Κυριακή, λέγοντας ότι είναι η πολλαπλότητα των εν δυνάμει σχέσεων που μπορεί να αναπτυχθούν και τονίζοντας ότι πρόκειται για οργάνωση με την έννοια ότι κάποιος μετέχει σε αυτό, ακόμη και στην περίπτωση που είναι λίγοι οι μετέχοντες. Παρατήρησε ακόμη ότι ένα βασικό πρόβλημα που συναντούμε συχνά στις συλλογικότητες είναι αυτό της τάσης ενσωμάτωσης των άλλων. Όσον αφορά τον όρο ‘γυναίκες’ είπε ότι μένει να αποδειχθεί η αξία επίκλησής του, καθώς κατά τη γνώμη της έτυχε να είμαστε γυναίκες εμείς που συμμετέχουμε σε αυτό. Τέλος σημείωσε ότι θα προτιμούσε η ομάδα για την πολιτική να ονομαζόταν ‘γυναίκες σε αναστοχασμό’ και ότι γι’ αυτήν το ‘γυναίκες’ δεν είναι σημαντικό.

Εδώ παρενέβη η Γλαύκη παρατηρώντας ότι αν ο όρος ‘γυναίκες’ δεν ενδιαφέρει, τότε δεν υπάρχει λόγος επίκλησής του. Από τη στιγμή όμως που σχηματίζεται ένα ‘Δίκτυο γυναικών’, που έχει μεταξύ άλλων πολιτικούς στόχους και με την ιστοσελίδα, το χώρο του, τις επιμέρους εκδηλώσεις αποκτά δημόσιο χαρακτήρα, τότε προφανώς δίνεται πολιτική βαρύτητα στον όρο ‘γυναίκες’, όχι λιγότερο σημαντική από τον όρο ‘Δίκτυο’.

Η Φένια σημείωσε την ύπαρξη δικτύων και σε άλλους χώρους και συμπέρανε ότι αποτελούν αναγκαιότητα. Από τη συγκεκριμένη ομάδα πρόσθεσε θα ήθελε περισσότερο θεωρητικές επεξεργασίες.

Κατά την Όλγα η δυναμική στο Δίκτυο είναι μέσα από τις ομάδες. Δεν ξέρει είπε τι είναι αντρικός τρόπος, στην ομάδα αυτή ωστόσο αυτό που θέλει είναι να θέσει ερωτήματα.

Η Γεωργία είπε πως σκέφτεται πώς να ορίσει και να περιγράψει τη λειτουργία της ομάδας αυτής και αναρωτιέται ποιες θα είναι οι αποσκευές μας στο τέλος. Θα είμαστε πιο πλούσιες ως άτομα, γιατί θα έχουμε πιο επεξεργασμένο λόγο, αλλά θα έχουμε κατακτήσει τον ίδιο λόγο και σαν ομάδα; Θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε σε πολιτική πράξη μετά από αυτές τις επεξεργασίες;

Πάνω σε αυτό η Τζένη σημείωσε ότι οι συζητήσεις μας μπορούν να έχουν και αυτή τη συνέπεια. Να μας βοηθήσουν στον τρόπο παρέμβασής μας και επικοινωνίας μας με άλλες γυναίκες εκτός από εμάς. Πρόσθεσε επίσης ότι το Δίκτυο προκύπτει επειδή έχει αλλάξει ο τρόπος ένταξής μας. Μαθαίνουμε τώρα να ακούμε και να συνομιλούμε διαφορετικά. Έτσι μπορούν, είπε, να αρθούν οι «ασυμβατότητες» και να επικοινωνήσουν αγεφύρωτοι χώροι. Αυτό βέβαια διαπίστωσε ότι συζητιέται και σε άλλους χώρους. Στο ερώτημα γιατί ‘γυναίκες’ σε Δίκτυο τόνισε ότι εκείνο που αναδεικνύεται είναι το ζήτημα της σύζευξης γυναικών-πολιτικής, καθώς και το ερώτημα τι «φέρνει» η γυναίκα στην πολιτική.

Στη συνέχεια πήρε το λόγο η Ελένη Γ. η οποία τόνισε ότι πάντα ακούγαμε αυτά που θέλαμε να ακούσουμε, τώρα απλώς θέλουμε να ακούσουμε άλλα πράγματα. Ο παλιός τρόπος πολιτικής μας κάλυπτε, οπότε τίθεται το ερώτημα αν σήμερα επιθυμούμε ή όχι κάτι άλλο.

Η Φένια κάνοντας τη σύγκριση με το παρελθόν παρατήρησε ότι ενώ παλιότερα στο συνδικαλισμό βλέπανε τις γυναίκες διαφορετικά, τις εκτιμούσαν περισσότερο και θεωρούσαν ότι κατά κάποιο τρόπο είναι μαγκιά τους να ασχολούνται με τα συνδικαλιστικά, τώρα τις αντιμετωπίζουν απαξιωτικά, ως υστερικές κατίνες.

Σε παρέμβασή της στο σημείο αυτό η Ελένη Γ. αναρωτήθηκε αν το Δίκτυο είναι συλλογικότητες, στεγάζει όλες τις συλλογικότητες, εννοώντας ότι ίσως πάλι κάποιες αποκλείει, οπότε ορίζεται και αυτό - το Δίκτυο – εξαιρώντας, αποκλείοντας. Επιπλέον τόνισε ότι το Δίκτυο δε θα κριθεί από τη διαφορετικότητα που στεγάζει, αλλά από την εμπιστοσύνη και αλληλεγγύη μεταξύ των συμμετεχόντων σε αυτό.

Τότε η Γεωργία διατύπωσε μια απορία πάνω στην πραγματική διαφορά του Δικτύου γυναικών από άλλες συλλογικότητες, όπως για παράδειγμα το Κοινωνικό Εργαστήρι, όπου συζητούνται θέματα παρόμοιου ή και ίδιου περιεχομένου και μάλιστα με ίδιες λίγο-πολύ διαδικασίες (ομάδες εργασίας κ.λ.π.). Κλείνοντας το συλλογισμό της κατέληξε: «ποια είναι λοιπόν η διαφορά τώρα που όλοι συζητάνε για όλα;»

[Η φράση αυτή, έτσι διατυπωμένη, ενθουσίασε την Τζένη που την υπογράμμισε εκείνη τη στιγμή και στο ραντεβού του απολογισμού πρότεινε στη Γλαύκη να μπει ως μότο του ραπόρτου. Μικρό zoom της Τζένης εκ των υστέρων: Αν στη σημερινή κατάσταση το αντικείμενο της πολιτικής εμφανίζεται ως ενιαίο και αδιάσπαστο, που πάει να πει ότι το πεδίο της πολιτικής ανοίγεται ενοποιημένο και όχι εύκολα διαχωρισμένο για «διδακτικούς» και άλλους λόγους σε βασικές και δευτερεύουσες αντιθέσεις τα θέματα αφορούν όλους. Ποια είναι η διαφορά λοιπόν της συζήτησης ανάμεσα στις γυναίκες και της συζήτησης ίδιων θεμάτων στους άλλους πολιτικούς χώρους; Μπορούν να συνυπάρξουν οι δύο ή πολλές παράλληλες συζητήσεις; Μπορούν να επικοινωνήσουν;]

Συνοψίζοντας η Γλαύκη και η Τζένη είπαν ότι η συζήτηση γύρω από τον όρο ‘γυναίκες’ θα έπρεπε να συνεχιστεί σε επόμενη συνάντηση. Επίσης η Γλαύκη σημείωσε ότι μία συζήτηση για τον όρο αυτό θα έπρεπε να ξεκινά από τις ίδιες τις συμμετέχουσες, πώς βλέπουν μέσα από τη ζωή και τις εμπειρίες τους να νοηματοδοτείται η λέξη ‘γυναίκες’, και να αναρωτηθούν γιατί αισθάνονται τώρα την ανάγκη να την επικαλεστούν. Είναι πράγματι όλα τα θέματα του φύλου, ρώτησε, λυμένα γι’ αυτές τις ίδιες;

Πρόταση θέματος συζήτησης για την επόμενη συνάντηση, την Πέμπτη, 10-3-2005:

Κατά τη Γλαύκη περιγράφεται ως εξής: τι αντιλαμβανόμαστε, με βάση κυρίως τις εμπειρίες μας, να σημαίνει η έννοια της έμφυλης διαφοράς στην πολιτική; Με άλλα λόγια αντιμετωπίζουμε ή παρατηρούμε προβλήματα ή ασυμμετρίες στον κοινωνικό, εργασιακό, συνδικαλιστικό, κομματικό κ.λ.π. χώρο μας, που οφείλονται στη διαφορά του φύλου; Αν ναι, τι είδους είναι αυτά; Αν όχι, υπάρχουν άλλοι λόγοι που αισθανόμαστε άβολα σήμερα στη ζωή μας; Γιατί έχουμε ανάγκη από ένα χώρο γυναικών, αν όλα πηγαίνουν καλά;

Και κατά την Τζένη ως εξής: Από την πρώτη φεμινιστική θέση: ισότητα απέναντι στη διαφορά, φαίνεται ότι φτάνουμε στο ισότητα με διαφορά. Είτε δεχόμαστε αυτή τη διατύπωση είτε όχι, ξέρουμε ότι η διαφορά του φύλου δεν έχει συμπεριληφθεί σε κανένα ορισμό της ισότητας ως τώρα. Αυτή η διαπίστωση περιγράφει την άλυτη και αδιευκρίνιστη σύζευξη γυναίκα+πολιτική. Επιχειρώντας να αντιμετωπίσουμε το σκέλος του ερωτήματος που αφήσαμε στην προηγούμενη συνάντηση θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε από τη διαφορά του φύλου. Πώς την εννοούμε; Πώς επηρεάζει ή τροποποιεί την έννοια της ισότητας; Είναι στοιχείο η διαφορά που μπορούμε ή θέλουμε να ξεφορτωθούμε;

Υ.Γ. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αυτής, που επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί παραπάνω, θίχτηκαν και ορισμένα άλλα θέματα, τα οποία απαντήθηκαν σύντομα και δεν επανήλθαν.

Πιο συγκεκριμένα η Ελένη Χ. αναρωτήθηκε γιατί οι γυναίκες δεν ασχολούνται με την πολιτική και, όταν ασχολούνται, ακολουθούν τον αντρικό τρόπο. Πρόσθεσε ότι θα την ενδιέφερε να εξετάσει αν υπάρχει γυναικείος τρόπος για την πολιτική.

Η Λουκία παρατήρησε ότι παραμένει αδιευκρίνιστος και ο όρος ‘κάνουμε πολιτική’. Τι σημαίνει άραγε πολιτική;

Η Αρετή είπε ότι χρειάζεται να ορίσουμε τι εννοούμε όταν λέμε πολιτική, πώς να το καθορίσουμε με βάση τη νέα πραγματικότητα.

            Τέλος η Ελένη Γ. αναρωτήθηκε ποιος θα ορίσει τι είναι φεμινιστική πολιτική και τι όχι.