Η Τρίτη που μας πέρασε ήταν αφιερωμένη στη Γυναίκα. Η μέρα αυτή καθιερώθηκε προς τιμή δύο αποκλειστικά γυναικείων απεργιακών κινητοποιήσεων που έλαβαν χώρα στις Η.Π.Α. στον 19ο αιώνα. Με την είσοδο στον 20ο αιώνα και μάλιστα από το 1910 και μετά και στην Ευρώπη οι κινητοποιήσεις των γυναικών αρχίζουν να παίρνουν μεγαλύτερες διαστάσεις, όπως και οι διαδηλώσεις τους με αίτημα το δικαίωμα ψήφου. Τι συνέβαινε όμως εκείνα τα χρόνια στη Θεσσαλονίκη; Υπήρχε άραγε γυναικείο κίνημα;
Κι ενώ το φεμινιστικό κίνημα
παίρνει σάρκα και οστά στη Θεσσαλονίκη λόγω μάλλον των ιστορικών συνθηκών
και πολιτικών εξελίξεων το πρώτο στίγμα ότι κάτι αρχίζει να κινείται και γίνεται
μετά τη απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης Το 1912. Στο Μικρασιατικό Ημερολόγιο
που θα διακινηθεί σε όλη την Ελλάδα θα ακουστούν φωνές τριών γυναικών, της
Θεσσαλονικιάς Μερόπης Τσιώμου-Βασιλικού, της αγωνίστριας Σωτηρίας Αλιμπέρτη,
και της Γιαννιού-Γαιτάνου Αθηνάς, με τίτλο "Είναι ελεύθερη η γυναίκα;".
Όμως οι χρονιές 1929-1930 αποτελούν σταθμό για τις γυναίκες της πόλης. Η Μερόπη
Τσιώμου-Βασιλικού θα εκδώσει την "Εφημερίδα των Γυναικών" και τη
"Εβδομαδιαία εφημερίς συντηρητικών αρχών".
Το 1930 θα ιδρυθεί η Φεμινιστική Ένωση Μακεδονίας-Θράκης με πρόεδρο την Ελένη
Παγκάλου και γενική γραμματέα την Ελπίδα Αντωνιάδου. Έντυπο όργανο της η "Φεμινιστική",
δεκαπενθήμερο περιοδικό.
H Ένωση λίγο αργότερα θα συγχωνευτεί με τα "Δικαιώματα της Γυναίκας"
που είχε ιδρυθεί το 1920 στην Αθήνα και πρόεδρος του παραρτήματος θα είναι
η Ελένη Καραιωσηφίδου μέχρι το 1936, η οποία έμεινε στη ιστορία της Θεσσαλονίκης
σαν η μάνα των συσσιτίων του Φοίνικα για να αντιμετωπιστεί η τραγωδία των
πεινασμένων προσφύγων του 1922.
Η δικτατορία του Μεταξά εμποδίζει την παραπέρα ανάπτυξη των γυναικείων οργανώσεων
όπως φυσικά και ο πόλεμος.
Ήδη όμως οι γυναίκες της Θεσσαλονίκης όπως άλλωστε σε όλο τον κόσμο αρχίζουν
να συνειδητοποιούν τα δικαιώματα τους. Έτσι το 1945 η πόλη φιλοξενεί δύο σωματεία
που διεκδικούν δικαιώματα για τις γυναίκες, Το "Σύλλογο διανοούμενων
Γυναικών" και την "Ένωση Γυναικών Θεσσαλονίκης".
Με τη συμμετοχή των γυναικών στις εκλογές το 1952 ανοίγουν νέες προοπτικές
για το γυναικείο κίνημα που όμως θα ανασταλούν λόγω της χούντας. Από το 1975
και μετά όμως δημιουργούνται σωματεία που αποκτούν παραρτήματα στη Θεσσαλονίκη.
Ο γυναικείος τύπος στην Ελλάδα
χωρίζεται σε τρεις περιόδους. Από το 1887-1920, που αποτελεί και την πρώτη
περίοδο γυναικείας αμφισβήτησης, από το 1920-1936, περίοδος που διακόπτεται
από τη δικτατορία του Μεταξά και τέλος η Τρίτη περίοδος από το 1946 μέχρι
σήμερα.
Στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια της πρώτη περιόδου, ιδρύεται ο "Πανελλήνιος
Σύλλογος Γυναικών" περιοδικό για την προστασία των προσφύγων το οποίο
όμως τόνιζε την αναγκαιότητα της εργασίας της γυναίκας έξω από το σπίτι.
Το 1930 αρχίζει να κυκλοφορεί το δεκαπενθήμερο περιοδικό "Φεμινιστική",
όργανο της Φεμινιστική Ένωσης Μακεδονίας Θράκης. Το ριζοσπαστικό αυτό έντυπο
θα προκαλέσει αντιδράσεις και η κυκλοφορία του θα διακοπεί γύρω στα 1932.
Την ίδια τύχη είχε και η "Εφημερίς των Γυναικών" με τον εύγλωττο
υπότιτλο "Εβδομαδιαία εφημερίς συντηρητικών αρχών".
Μετά την απελευθέρωση και συγκεκριμένα το 1946 κυκλοφορεί η Εφημερίδα της
Γυναίκας έντυπο των γυναικείων συλλόγων της Θεσσαλονίκης.
Ξεκινώντας…
Φτάσαμε λοιπόν ως εδώ.
Ξεκινάμε…
Ήταν η ανάγκη να τα πούμε εκ βαθέων.
Να ξεμπροστιαστούμε, να ξεγυμνωθούμε χωρίς φόβο και πάθος.
Να μιλήσουμε για τις ανάγκες μας, "Τι παίρνω, τι δίνω".
Είναι δύσκολη κουβέντα. Δε μάθαμε να το κάνουμε στη ζωή μας. Κι αν το κάναμε
ήταν λίγες οι φορές, ανάμεσα σε ποταμούς δακρύων.
Όμως τελικά από κει ξεκινάει κι εκεί τελειώνει αυτή η ιστορία.
Η ύπαρξη, η ουσία αυτού του εγχειρήματος.
Όχι απλά ποιες είμαστε, αλλά τι θέλουμε.
Να μπορεί να συμβάλλει στο να γνωρίσουμε η μια την άλλη, ν' αποδεχτούμε η
μια την άλλη, ν' αγαπήσουμε η μια την άλλη, για να μπορέσουμε προχωρήσουμε
μαζί.
Για να μπορέσουμε να καταχτήσουμε τη νέα συλλογικότητα, που σημαίνει να προσπαθήσουμε
να καταργήσουμε τον ανταγωνισμό, αυτόν που πηγάζει από το φόβο που έχουμε
η μια για την άλλη.
Γιατί τελικά, "αυτές οι γυναίκες που μας έμαθαν να φοβόμαστε, είμαστε
εμείς οι ίδιες".
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει
η κυκλοφορία του περιοδικού "Κατίνα" (βέβαια είχαν κυκλοφορήσει
και άλλα), η οποία ξεκίνησε την άνοιξη του 1987, με πρωτοβουλία της Αυτόνομης
Ομάδας Γυναικών Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για ένα αξιόλογο φεμινιστικό περιοδικό
που εξέδωσε 7 τεύχη, μέχρι τον Ιούνιο του 1992. Με αρκετό χιούμορ, αλλά και
την ανάλογη σοβαρότητα εξέταζε ποικίλα ζητήματα που αφορούσαν στις γυναίκες
και τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν (και εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν).
Θέματα όπως ο σεξισμός, η ανεργία, η ενδοοικογενειακή βία, αλλά και προσωπικές
εμπειρίες και συνεντεύξεις από φεμινίστριες από το εξωτερικό, φιλοξενήθηκαν
στα μόλις 7 τεύχη της κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον των αναγνωστριών αλλά
και αναγνωστών της.
Μία από τις πιο σημαντικές δράσεις της "Κατίνας" ήταν η Συνάντηση
Γυναικών στη Θεσσαλονίκη το Σεπτέμβρη του 1988 (η μοναδική συνάντηση που πραγματοποιήθηκε
ποτέ στην πόλη μας).
Με πολύ κόπο, σωματικό και ψυχικό, οι γυναίκες της "Κατίνας" κατάφεραν
να διοργανώσουν ένα επιτυχημένο διήμερο που περιελάμβανε ομιλία της Νένας
Βενετσάνου με θέμα "Η γυναίκα στην Τέχνη", ομιλία της Άνια Μευλεμπελτ
με θέμα "Το παρόν και το μέλλον του γυναικείου κινήματος", θεατρική
παράσταση και φυσικά πάρτι.
Από το φεστιβάλ αυτό πέρασαν συνολικά 1000 γυναίκες ενώ δεν επιτρεπόταν η
είσοδος στους άνδρες!
Άλλες εξίσου αξιόλογες δράσεις της "Κατίνας" ήταν η συμμετοχή στους
Οικολόγους Εναλλακτικούς καθώς επίσης και η λειτουργία της γραμμής SOS για
τις κακοποιημένες γυναίκες (η πρώτη γραμμή που λειτούργησε τόσο στην Θεσσαλονίκη
όσο και πανελλαδικά).
Δυστυχώς μετά το τέλος της "Κατίνας" δεν έχει κυκλοφορήσει άλλο
γυναικείο έντυπο μέχρι σήμερα.